Previous Verse
Next Verse

Shloka 83

पञ्चाप्सरो-सरः कथनम् तथा अगस्त्याश्रममार्गनिर्देशः

Panchapsara Lake Account and Directions to Agastya

यदा प्रभृति चाक्रान्ता दिगियं पुण्यकर्मणा।तदा प्रभृति निर्वैराः प्रशान्ता रजनीचराः।।।।

yadā prabhṛti cākrāntā dig iyaṃ puṇyakarmaṇā | tadā prabhṛti nirvairāḥ praśāntā rajanīcarāḥ ||

പുണ്യകർമ്മനായ മഹാത്മാവ് ഈ ദിക്കിൽ അധിവസിച്ച നാൾ മുതൽ തന്നെ, രജനീചരർ വൈരം ഉപേക്ഷിച്ച് ശാന്തരായി.

यदाwhen
यदा:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootyadā (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (temporal adverb: 'when')
प्रभृतिfrom, since
प्रभृति:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootprabhṛti (अव्यय)
Formअव्यय; आरम्भबोधक (from/since)
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)
आक्रान्ताoccupied, overrun
आक्रान्ता:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootā√kram (धातु) + kta (कृत्)
Formकृदन्त-भूतकर्मणि/भूतकृत् (past passive participle); स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; 'दिक्' इत्यस्य विशेषणम्
दिक्direction/quarter
दिक्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootdiś (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
इयम्this
इयम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootidam (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; 'दिक्' इत्यस्य विशेषणम्
पुण्यकर्मणाby one of holy deeds
पुण्यकर्मणा:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootpuṇya-karma (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (पुण्यं कर्म यस्य/पुण्यं कर्म); नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन; करण (instrumental)
तदाthen
तदा:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Roottadā (अव्यय)
Formकालवाचक-अव्यय (then)
प्रभृतिfrom that time onward
प्रभृति:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootprabhṛti (अव्यय)
Formअव्यय; आरम्भबोधक (from then on)
निर्वैराःfree from enmity
निर्वैराः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootnir-vaira (प्रातिपदिक)
Formबहुव्रीहि/उपसर्गयुक्त-प्रातिपदिक; पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; 'रजनीचराः' इत्यस्य विशेषणम्
प्रशान्ताःcalmed, quiet
प्रशान्ताः:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootpra√śam (धातु) + kta (कृत्)
Formकृदन्त (past participle); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; 'रजनीचराः' इत्यस्य विशेषणम्
रजनीचराःnight-roamers (demons)
रजनीचराः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootrajanī-cara (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (रजनीं चरन्ति); पुल्लिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन

Since the time Agastya of sacred deeds occupied this direction the demons are quiet, leaving all enmity.

A
Agastya (implied by context)

FAQs

Righteous presence establishes social order: dharma is not only personal virtue but a stabilizing force that reduces fear and hostility in the wider world.

The sage credits Agastya’s settlement in the south with the cessation of demonic aggression in that region.

Agastya’s sanctity and authority—his puṇya and tapas transform the conduct of hostile beings.