Previous Verse
Next Verse

Shloka 82

पञ्चाप्सरो-सरः कथनम् तथा अगस्त्याश्रममार्गनिर्देशः

Panchapsara Lake Account and Directions to Agastya

तस्येदमाश्रमपदं प्रभावाद्यस्य राक्षसैः।दिगियं दक्षिणा त्रासाद्दृश्यते नोपभुज्यते।।।।

tasyedam āśramapadaṃ prabhāvād yasya rākṣasaiḥ | dig iyaṃ dakṣiṇā trāsād dṛśyate nopabhujyate ||

ഇത് ആ മഹർഷിയുടെ ആശ്രമസ്ഥാനമാണ്; അദ്ദേഹത്തിന്റെ തപഃപ്രഭാവം മൂലം രാക്ഷസർ ഭയത്തോടെ ഈ ദക്ഷിണദിക്കിലേക്കു നോക്കുന്നു, എങ്കിലും അതിനെ ആക്രമിക്കുകയോ ഭോഗിക്കുകയോ കഴിയുന്നില്ല.

तस्यof him (Agastya)
तस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
इदम्this
इदम्:
Vishaya (विषय)
TypeNoun
Rootइदम् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन (context: demonstrative ‘this’)
आश्रमपदम्hermitage-site
आश्रमपदम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootआश्रम+पद (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष (place/seat of the hermitage)
प्रभावात्due to (his) power
प्रभावात्:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootप्रभाव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative, 5th), एकवचन
यस्यwhose
यस्य:
Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootयद् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
राक्षसैःby demons
राक्षसैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootराक्षस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन
दिक्direction/quarter
दिक्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
इयम्this
इयम्:
Vishesya (विशेष्य)
TypeNoun
Rootइदम् (प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
दक्षिणाsouthern
दक्षिणा:
Vishesana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootदक्षिण (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (southern)
त्रासात्out of fear
त्रासात्:
Hetu/Apadana (हेतु/अपादान)
TypeNoun
Rootत्रास (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, पञ्चमी (Ablative), एकवचन
दृश्यतेis seen
दृश्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootदृश् (धातु)
Formलट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि (passive)
not
:
Pratishedha (प्रतिषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेधार्थक अव्यय
उपभुज्यतेis enjoyed/used
उपभुज्यते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootउप+भुज् (धातु)
Formलट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि (passive) ‘is enjoyed/used’

This is his hermitage. On account of his (Agastya's) impact the demons look south but cannot eat the hermits out of fear (for the sage).

A
Agastya
Ā
Āśrama
R
Rākṣasas (demons)
D
Dakṣiṇā diś (southern quarter)

FAQs

Dharma protects: the ascetic’s tapas functions as a shield for the innocent. Wickedness is restrained not merely by force, but by the moral-spiritual authority of a righteous life.

The sage explains that Agastya’s hermitage is effectively off-limits to demons, who fear his influence.

Agastya’s spiritual potency joined with protective compassion—his righteousness creates safety for others.