Previous Verse
Next Verse

Shloka 59

पञ्चाप्सरो-सरः कथनम् तथा अगस्त्याश्रममार्गनिर्देशः

Panchapsara Lake Account and Directions to Agastya

ततो भुक्तवतां तेषां विप्राणामिल्वलोऽब्रवीत्।।।।वातापे निष्क्रमन्वेति स्वरेण महता वदन्।

tato bhuktavatāṃ teṣāṃ viprāṇām ilvalo 'bravīt ||

vātāpe niṣkramaṇ veti svarena mahatā vadan |

അവർ ഭോജനം കഴിച്ചു തീർന്നപ്പോൾ ഇൽവലൻ മഹാശബ്ദത്തിൽ വിളിച്ചു: “വാതാപി, പുറത്തേക്ക് വരിക!”

ततःthen
ततः:
अधिकरण (temporal)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक क्रियाविशेषण
भुक्तवताम्of those who had eaten
भुक्तवताम्:
सम्बन्ध (Genitive relation to viprāṇām)
TypeAdjective
Rootभुक्तवत् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √भुज्)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी (सम्बन्ध), बहुवचन; क्तवत्-प्रत्ययान्त (past active participle) used as adjective
तेषाम्of those
तेषाम्:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
विप्राणाम्of the brahmins
विप्राणाम्:
सम्बन्ध (Genitive)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन
इल्वलःIlvala
इल्वलः:
कर्ता
TypeNoun
Rootइल्वल (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
क्रिया (main verb)
TypeVerb
Rootब्रू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect/Past), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
वातापेO Vatapi
वातापे:
सम्बोधन (address)
TypeNoun
Rootवातापि (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन
निष्क्रमcome out
निष्क्रम:
क्रिया (imperative)
TypeVerb
Rootनिस्-√क्रम् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), परस्मैपद, मध्यमपुरुष, एकवचन; (छान्दस/आदेशरूप)
वैindeed
वै:
निपात
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphatic particle)
इतिthus
इति:
वाक्यचिह्न (quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; उद्धरण/वाक्यसमाप्ति-निपात (quotative)
स्वरेणwith a voice
स्वरेण:
करण
TypeNoun
Rootस्वर (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया (करण), एकवचन
महताloud, great
महता:
करण (qualifier)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्ग, तृतीया, एकवचन; विशेषणम् (of स्वरेण)
वदन्saying
वदन्:
कर्ता (concomitant action)
TypeVerb
Rootवद् (धातु)
Formशतृ-प्रत्ययान्त वर्तमान कृदन्त, प्रथमा एकवचन, पुल्लिङ्ग

Then when the brahmins finished eating, Ilvala would call aloud, 'O Vatapi! come out'.

I
Ilvala
V
Vātāpi
V
vipra (brahmins)

FAQs

The verse illustrates adharma through betrayal of hospitality: harming guests after feeding them violates truth, trust, and sacred guest-protection norms.

After the brahmins eat, Ilvala summons Vātāpi to emerge—revealing the trap’s final step.

By negative example, it stresses the virtue of non-violence and honesty; dharma rejects deceitful exploitation of the righteous.