Previous Verse
Next Verse

Shloka 43

पञ्चाप्सरो-सरः कथनम् तथा अगस्त्याश्रममार्गनिर्देशः

Panchapsara Lake Account and Directions to Agastya

रमणीये वनोद्धेशे बहुपादपसंवृते।रंस्यते तत्र वैदेही लक्ष्मणश्च सह त्वया।।।।स हि रम्यो वनोद्देशो बहुपादपसङ्कुलः।

ramaṇīye vanoddeśe bahu-pādapa-saṃvṛte |

raṃsyate tatra vaidehī lakṣmaṇaś ca saha tvayā ||

sa hi ramyo vanoddeśo bahu-pādapa-saṅkulaḥ ||

അനേകം വൃക്ഷങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട ആ रमണീയ വനപ്രദേശത്ത് വൈദേഹി നിനക്കൊപ്പം ആനന്ദിക്കും; ലക്ഷ്മണനും കൂടെ. കാരണം ആ വനഭാഗം സത്യമായും മനോഹരം, പല പാദപങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതാണ്।

रमणीयेin the delightful
रमणीये:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeAdjective
Rootरमणीय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे (Neuter), सप्तमीविभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम् (Singular); विशेषणम् (adjective)
वनोद्देशेin the forest-tract
वनोद्देशे:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeNoun
Rootवन + उद्देश (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमासः (determinative): वनस्य उद्देशः; पुल्लिङ्गे (Masculine), सप्तमीविभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम् (Singular)
बहुपादपसंवृतेcovered with many trees
बहुपादपसंवृते:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeAdjective
Rootबहु + पादप + संवृत (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमासः (determinative): बहुभिः पादपैः संवृतः; नपुंसकलिङ्गे (Neuter), सप्तमीविभक्तिः (Locative/7th), एकवचनम् (Singular); विशेषणम्
रंस्यतेwill enjoy / will take delight
रंस्यते:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootरम् (धातु)
Formलट्-लकारः (Present), प्रथमपुरुषः (3rd person), एकवचनम् (Singular), आत्मनेपदम्; भविष्यत्-अर्थे प्रयोगः (contextual future sense: 'will enjoy')
तत्रthere
तत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa/Locative)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्ययम् (indeclinable), देशवाचक-अव्ययम् (locative adverb)
वैदेहीVaidehī (Sītā)
वैदेही:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootवैदेही (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्गे (Feminine), प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम् (Singular)
लक्ष्मणःLakṣmaṇa
लक्ष्मणः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootलक्ष्मण (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गे (Masculine), प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम् (Singular)
and
:
समुच्चय (Conjunctive)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयार्थक-अव्ययम् (conjunction)
सहtogether with
सह:
सहकारक (Sahakāraka/Association)
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formसह-योगे अव्ययम् (indeclinable used with instrumental)
त्वयाwith you
त्वया:
सहकारक (Sahakāraka/Association)
TypeNoun
Rootत्वद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun), द्वितीयपुरुषः; त्रिलिङ्गे (common), तृतीया-विभक्तिः (Instrumental/3rd), एकवचनम् (Singular)
सःthat
सः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम (pronoun), पुल्लिङ्गे (Masculine), प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम् (Singular)
हिindeed / for
हि:
सम्बन्धसूचक (Discourse particle)
TypeIndeclinable
Rootहि (अव्यय)
Formनिपातः (particle), हेत्वर्थ/निश्चयार्थ (for indeed/for)
रम्यःdelightful
रम्यः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootरम्य (प्रातिपदिक)
Formपुल्लिङ्गे (Masculine), प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम् (Singular); विशेषणम्
वनोद्देशःthe forest-tract
वनोद्देशः:
कर्ता (Kartā/Subject)
TypeNoun
Rootवन + उद्देश (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमासः: वनस्य उद्देशः; पुल्लिङ्गे (Masculine), प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम् (Singular)
बहुपादपसङ्कुलःcrowded with many trees
बहुपादपसङ्कुलः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootबहु + पादप + सङ्कुल (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुषसमासः: बहुभिः पादपैः सङ्कुलः; पुल्लिङ्गे (Masculine), प्रथमा-विभक्तिः (Nominative/1st), एकवचनम् (Singular); विशेषणम्

Vaidehi will feel happy in your company in that delightful forest region full of many trees.So too will Lakshmana.

R
Rāma
V
Vaidehī (Sītā)
L
Lakṣmaṇa

FAQs

Dharma includes safeguarding the well-being of one’s companions: choosing a suitable dwelling-place and sustaining morale in exile through harmony and care.

The guide describes a pleasant forest area and reassures Rāma that Sītā and Lakṣmaṇa will be comfortable and happy there.

Protective responsibility—Rāma’s role as guardian of Sītā and leader of the group is foregrounded through the concern for their enjoyment and safety.