Shloka 44

Narasiṃha’s Greatness and the Slaying of Hiraṇyakaśipu

Boon, Portents, and Cosmic Restoration

Devanagari script

अतिचंद्रातिसूर्याति शिखिकान्ति स्वयंप्रभा । दीप्यते नाकपृष्ठस्था भासयंती विभासुरा

Transliteration

aticaṃdrātisūryāti śikhikānti svayaṃprabhā | dīpyate nākapṛṣṭhasthā bhāsayaṃtī vibhāsurā

Translation

അവൾ ചന്ദ്രനെയും സൂര്യനെയും അതിക്രമിക്കുന്ന ദീപ്തിയോടെ, അഗ്നികാന്തിപോലെ, സ്വയംപ്രഭയാണ്. സ്വർഗ്ഗപൃഷ്ഠത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, വിഭാസുരയായി ദിക്കുകളെല്ലാം പ്രകാശിപ്പിച്ച് ദീപ്തിക്കുന്നു.

Word by Word

• अति-चन्द्र-अति-सूर्य-आति: surpassing the moon and the sun (in brilliance)
• अति-चन्द्र-अति-सूर्य-आति: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: अति (अव्यय) + चन्द्र (प्रातिपदिक) + अति (अव्यय) + सूर्य (प्रातिपदिक) + आति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/प्रथमा), एकवचन; समासः—अतिचन्द्रः, अतिसूर्यः इत्यादीन् अतिक्रामतीति (अतिशयार्थक-तत्पुरुष)

• शिखि-कान्ति: having peacock-like splendor
• शिखि-कान्ति: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शिखि (प्रातिपदिक) + कान्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (शिखिनः कान्तिः)

• स्वयम्-प्रभा: self-luminous
• स्वयम्-प्रभा: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: स्वयम् (अव्यय) + प्रभा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मधारयः—स्वयमेव प्रभा यस्याः/या

• दीप्यते: shines
• दीप्यते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: दीप् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• नाक-पृष्ठ-स्था: standing on the surface of heaven
• नाक-पृष्ठ-स्था: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: नाक (प्रातिपदिक) + पृष्ठ (प्रातिपदिक) + स्था (कृदन्त/प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सप्तमी-तत्पुरुषः—नाकपृष्ठे स्थिता

• भासयन्ती: illuminating
• भासयन्ती: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: भास् (धातु)
• Form: वर्तमान-कृदन्त (शतृ/शानच्), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; परस्मैपदी-प्रयोगः; causative sense possible in context ‘making shine/illuminating’

• विभासुरा: very radiant
• विभासुरा: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वि + भासुर (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speaker

Unspecified (narrative description within Sṛṣṭikhaṇḍa context)

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: vira

Geographic Context

Type: celestial_realm

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: अतिचंद्रातिसूर्याति इति पदे बहु-समास/सन्धि-समुच्चयः; नाकपृष्ठस्था = नाकपृष्ठे स्था; भासयंती = भासयन्ती (अनुस्वार/यण्-रूपभेद).

FAQs

What is being described as 'outshining the moon and the sun' in this verse?

The verse praises a supremely radiant, self-luminous presence (described in feminine grammar as 'she') whose brilliance exceeds even the moon and sun, emphasizing extraordinary celestial splendor.

What does 'nākapṛṣṭhasthā' imply in Padma Purana cosmological language?

It indicates being located in the heavenly realm (nāka = heaven), on its 'surface/back' (pṛṣṭha), i.e., positioned in the celestial expanse and visible as a luminous phenomenon there.

What is the ethical or spiritual takeaway from this verse?

The verse encourages contemplation of divine or cosmic grandeur—recognizing a higher order of light beyond ordinary measures, which can foster humility, reverence, and inward aspiration toward spiritual illumination.