Previous Verse
Next Verse

Shloka 13

The Greatness of Puruṣottama

Aṣṭākṣarī Maṇḍala-Pūjā and Nyāsa

यकारोऽयं शिरस्थश्च यत्र लोका व्यवस्थिताः । ॐकारं हृदये न्यस्य विकारं वा शिरस्यथ ॥ १३ ॥

yakāro'yaṃ śirasthaśca yatra lokā vyavasthitāḥ | oṃkāraṃ hṛdaye nyasya vikāraṃ vā śirasyatha || 13 ||

ഈ ‘യ’ അക്ഷരം ശിരസ്സിൽ ന്യസിക്കണം; കാരണം അവിടെയാണ് ലോകങ്ങൾ ക്രമമായി നിലകൊള്ളുന്നത്. ‘ഓം’കാരത്തെ ഹൃദയത്തിൽ ന്യസിച്ച്, തുടർന്ന് ‘വി’ അക്ഷരം ശിരസ്സിൽ സ്ഥാപിക്കണം.

यकारःthe syllable ‘ya’
यकारः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन
अयम्this
अयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
शिरस्थःsituated in the head
शिरस्थः:
Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
TypeAdjective
Rootशिरस् + स्थ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (शिरसि स्थितः)
and
:
Sambandha/Conjunction (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चय-निपात (conjunction)
यत्रwhere
यत्र:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootयत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक-सम्बन्धबोधक (relative adverb: where)
लोकाःworlds
लोकाः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootलोक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), बहुवचन
व्यवस्थिताःare established
व्यवस्थिताः:
Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
TypeAdjective
Rootवि + अव + स्था (धातु) → व्यवस्थित (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन
ॐकारम्the syllable Oṃ (oṃkāra)
ॐकारम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootॐकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
हृदयेin the heart
हृदये:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
न्यस्यhaving placed
न्यस्य:
Purvakala-kriya (पूर्वकालक्रिया)
TypeIndeclinable
Rootनि + अस् (धातु) → न्यस्य (कृदन्त)
Formक्त्वान्त-अव्यय (gerund/absolutive), ‘having placed’
विकारम्the syllable ‘vi’ / vikāra
विकारम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootविकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन
वाor
वा:
Sambandha/Particle (विकल्प)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्प-निपात (or)
शिरसिin the head
शिरसि:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootशिरस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन
अथthen/thereupon
अथ:
Sambandha/Discourse particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक-निपात (then/now)

Sanatkumara (teaching Narada the method of mantra-nyasa)

Vrata: none

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: shanta

N
Narada
S
Sanatkumara
O
Om

FAQs

It teaches internal worship through nyāsa: stabilizing consciousness by installing sacred sound—Oṃ in the heart (inner self) and specific syllables in the head (higher awareness), symbolizing the ordered support of the worlds within the subtle body.

By turning devotion inward: the devotee venerates the Lord through His sound-form (praṇava/Oṃ) and disciplined remembrance, making the body a temple via mantra placement rather than relying only on external rites.

Śikṣā (phonetics) and mantra-viniyoga/nyāsa practice: precise handling of syllables (ya, vi, Oṃ) and their contemplated locations (heart, head) as part of technical mantra discipline.