Previous Verse
Next Verse

Shloka 12

The Greatness of Puruṣottama

Aṣṭākṣarī Maṇḍala-Pūjā and Nyāsa

वायव्योऽयं यकारस्तु वामस्कंधे समाश्रितः । णाकारः सर्वदा ज्ञेयो दक्षिणांसे व्यवस्थितः ॥ १२ ॥

vāyavyo'yaṃ yakārastu vāmaskaṃdhe samāśritaḥ | ṇākāraḥ sarvadā jñeyo dakṣiṇāṃse vyavasthitaḥ || 12 ||

വായു-തത്ത്വബന്ധിയായ ‘യ’ അക്ഷരം ഇടത് തോളിൽ ആശ്രയിപ്പിക്കണം. ‘ണ’ അക്ഷരം എപ്പോഴും വലത് തോളിൽ സ്ഥിതമാണെന്ന് അറിയണം.

वायव्यःpertaining to Vāyu / north-western
वायव्यः:
Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
TypeAdjective
Rootवायव्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; दिशावाचक-विशेषण (vāyu-sambandhī)
अयम्this
अयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सर्वनाम
यकारःthe syllable ‘ya’ (yakāra)
यकारः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
तुindeed/but
तु:
Sambandha/Particle (निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
वामस्कन्धेon the left shoulder
वामस्कन्धे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootवाम + स्कन्ध (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; कर्मधारय (वामः स्कन्धः)
समाश्रितःresting/located
समाश्रितः:
Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
TypeAdjective
Rootसम् + आ + श्रि (धातु) → समाश्रित (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
णाकारःthe syllable ‘ṇa’ (ṇākāra)
णाकारः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootणाकार (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
सर्वदाalways
सर्वदा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootसर्वदा (अव्यय)
Formअव्यय; कालवाचक-क्रियाविशेषण
ज्ञेयःto be known
ज्ञेयः:
Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
TypeAdjective
Rootज्ञा (धातु) → ज्ञेय (कृदन्त)
Formभाव्य/विधेयार्थक कृदन्त (तव्यत्/यत्-प्रत्यय; ‘to be known’), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
दक्षिणांसेon the right shoulder
दक्षिणांसे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootदक्षिण + अंस (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (अधिकरण), एकवचन; कर्मधारय (दक्षिणः अंसः)
व्यवस्थितःsituated
व्यवस्थितः:
Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
TypeAdjective
Rootवि + अव + स्था (धातु) → व्यवस्थित (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

Sanatkumāra (in instruction to Nārada)

Vrata: none

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

V
Vāyu

FAQs

It teaches mantra-nyāsa: installing specific syllables on body-points so the sādhaka’s body is ritually sacralized and aligned with subtle principles (here, Vāyu) during worship.

Bhakti practices in the Purāṇic mode often include disciplined ritual supports; this verse contributes by prescribing correct nyāsa so devotion is expressed through precise, reverent bodily worship while reciting mantra.

Śikṣā (phonetics) and mantra-vidhi: correct identification of syllables (yakāra, ṇākāra) and their ritual placement (left/right shoulder) as part of a structured recitation-and-ritual procedure.