മാന്ധാതാ വസിഷ്ഠനോടു ചോദിക്കുന്നു—പുത്രന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം രാജാവ് എന്ത് ചെയ്തു, ബ്രഹ്മാ (വിധാതൃ)ബന്ധമുള്ള ആ മോഹിനി ആരാണ്. വസിഷ്ഠൻ പറയുന്നു: വിഷ്ണുഭക്തനായ രാജാവ് പ്രിയയോടൊപ്പം ആനന്ദിച്ച് ധനം വിഭജിക്കുന്നു—പുത്രന്റെ വിവാഹത്തിനൊരു ഭാഗം, മോഹിനിക്കൊരു ഭാഗം, ശേഷിച്ചത് യഥോചിതമായി. ശുഭമുഹൂർത്തത്തിൽ ധർമാംഗദന്റെ വിവാഹങ്ങൾ ശാസ്ത്രവിധിപ്രകാരം നടത്താൻ കുലപുരോഹിതനോട് ആജ്ഞാപിച്ച്, പുത്രവിവാഹം നടത്തിക്കൊടുക്കാതിരിക്കുന്നത് മഹാപാപം; നടത്തിക്കൊടുത്താൽ പുത്രന്റെ ഗുണദോഷങ്ങളെക്കാൾ അതീതമായി യജ്ഞഫലം ലഭിക്കും എന്നു പറയുന്നു. ധർമാംഗദൻ വരുണകന്ന്യയെയും നാഗകന്യകളെയും വിധിപൂർവ്വം വിവാഹം ചെയ്ത് ബ്രാഹ്മണർക്കു ദാനം നൽകി മാതാപിതാക്കളെ ആദരിക്കുന്നു. അമ്മ സന്ധ്യാവലിയോട്—സ്വർഗ്ഗസുഖമല്ല, പിതൃസേവയാണ് എന്റെ പ്രധാന വ്രതമെന്ന് പറയുന്നു. രാജഭരണത്തിന് നിയോഗിക്കപ്പെട്ട ശേഷം പരിശോധന, നീതിനടപടി, ശരിയായ തൂക്കം-അളവ്, ഗൃഹസംരക്ഷണം, സാമൂഹ്യനിയമങ്ങൾ എന്നിവ സ്ഥാപിച്ച്, അവസാനം രാജാജ്ഞയാൽ വിഷ്ണുവിന്റെ ഏകാന്താരാധന കർശനമായി നടപ്പാക്കുന്നു।
Verse 1
मांधातोवाच । पुत्रस्य वचनं श्रुत्वा किं चकार महीपतिः । सा चापि मोहिनी ब्रह्मन्प्रिया राज्ञो विधेः सुता ॥ १ ॥
മാന്ധാതാ പറഞ്ഞു—ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! പുത്രന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട ശേഷം രാജാവ് എന്തു ചെയ്തു? ആ മോഹിനിയും—രാജാവിന്റെ പ്രിയ—വിധാതാവ് (ബ്രഹ്മാവ്)യുടെ പുത്രിയായിരുന്നു।
Verse 2
आश्चर्यरूपं कथितमाख्यानं तु सुधोपमम् । विशेषतस्त्वया पुण्यं सर्वसंदेहभंजनम् ॥ २ ॥
നിങ്ങൾ അത്ഭുതരൂപമായ, അമൃതസമമായ ഒരു ആഖ്യാനം പറഞ്ഞു. പ്രത്യേകിച്ച് ഇത് പുണ്യപ്രദമായ വൃത്താന്തം; എല്ലാ സംശയങ്ങളും തകർക്കുന്നതുമാണ്।
Verse 3
वसिष्ठ उवाच । तत्पुत्रवचनं श्रुत्वा प्रहृष्टो नृपपुंगवः । उदतिष्ठत्प्रियायुक्तस्ताः श्रियश्चावलोकयत् ॥ ३ ॥
വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു—പുത്രന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ രാജാക്കന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവ് അത്യന്തം ഹർഷിച്ചു. പ്രിയയോടൊപ്പം എഴുന്നേറ്റ് ആ മംഗളസമ്പത്തുകളെ അവൻ ദർശിച്ചു।
Verse 4
क्षणं हर्षान्वितो भूप राजा विष्णुपरायणः । नागकन्यास्तु ताः सर्वा वारुणीसहिता मुदा ॥ ४ ॥
ക്ഷണമാത്രം ഭൂപതി രാജാവ് ശ്രീവിഷ്ണുപരായണനായി ഹർഷത്തോടെ നിറഞ്ഞു. വാർുണിയോടുകൂടിയ ആ എല്ലാ നാഗകന്യകളും സന്തോഷത്തോടെ ആനന്ദിച്ചു.
Verse 5
प्रददौ तनये प्रेम्णा भार्यार्थं धर्मभूषणे । शेषं दानवनारीभिर्बहुरत्नसमन्वितम् ॥ ५ ॥
അവൻ സ്നേഹത്തോടെ പുത്രന് ഭാര്യാർത്ഥമായി—ധർമ്മത്തെ അലങ്കരിക്കുന്ന കര്മ്മമായി—അത് നൽകി. ശേഷിച്ചതു ദാനവകുലസ്ത്രീകളോടുകൂടി, അനേകം രത്നങ്ങളാൽ സമ്പന്നമായി, അവൻ ദാനമായി നൽകി.
Verse 6
मोहिन्यै प्रददौ राजा कामबाणप्रपीडितः । संविभज्य पिता वित्तं धर्मांगदसमाहृतम् ॥ ६ ॥
കാമബാണങ്ങളാൽ പീഡിതനായ രാജാവ് മോഹിനിക്ക് ആ ധനം നൽകി. പിതാവ് ധർമ്മാംഗദൻ സമാഹരിച്ച സമ്പത്ത് വിഭജിച്ച് യഥായോഗ്യം വിതരണം ചെയ്തു.
Verse 7
पुरोहितमुवाचेदं काले चाहूय भूपतिः । सर्वासां मत्सुतो ब्रह्मन्पाणीन्गृह्णातु धर्मतः ॥ ७ ॥
യോഗ്യസമയത്ത് രാജാവ് പുരോഹിതനെ വിളിച്ചു പറഞ്ഞു—“ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! എന്റെ പുത്രൻ ധർമ്മപ്രകാരം അവരൊക്കെയുടെയും പാണിഗ്രഹണം ചെയ്യട്ടെ.”
Verse 8
कुमारीणां कुमारोऽयं मद्वाक्ये संस्थितः सदा । वैवाह्यलग्ने नक्षत्रे मुहूर्ते सर्वकामदे ॥ ८ ॥
കന്യകൾക്കായി ഈ ‘കുമാര’ (മംഗളപ്രഭാവം) എന്റെ വചനത്തിൽ നിത്യമായി സ്ഥാപിതമാണ്; വിവാഹലഗ്നത്തിലും, നക്ഷത്രത്തിലും, സർവകാമദ മുഹൂർത്തത്തിലും അവൻ സന്നിഹിതനായി നിലകൊള്ളുന്നു.
Verse 9
वाचयित्वा द्विजान्स्वस्ति गोस्वर्णांबरतोषितान् । विवाहं कुरु पुत्रस्य मम धर्मांगदस्य वै ॥ ९ ॥
ദ്വിജന്മാരെ മംഗളസ്വസ്തിവാചനം ചൊല്ലിപ്പിച്ച്, പശു, സ്വർണം, വസ്ത്രം എന്നിവ ദാനം നൽകി അവരെ സന്തോഷിപ്പിച്ച്, എന്റെ പുത്രൻ ധർമ്മാംഗദന്റെ വിവാഹം നിശ്ചയമായി നടത്തുക।
Verse 10
यः पुत्रस्य पितोद्वाहं न करोतीह मंदधीः । स मज्जेन्नरके घोरे ह्यप्रतिष्ठे युगायुतम् ॥ १० ॥
ഈ ലോകത്ത് പുത്രന്റെ വിവാഹം നടത്തിക്കൊടുക്കാത്ത മന്ദബുദ്ധിയായ പിതാവ്, പ്രതിഷ്ഠയും ആശ്രയവും ഇല്ലാത്ത ഭയങ്കര നരകത്തിൽ അനവധി യുഗങ്ങൾ മുഴുകി കിടക്കും।
Verse 11
तस्माच्चोद्वाहयेत्पुत्रं पिता धर्मसमन्वितः । आत्मा संस्थापितस्तेन येन संस्थापितः सुतः ॥ ११ ॥
അതുകൊണ്ട് ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന പിതാവ് പുത്രന്റെ വിവാഹം നടത്തിക്കൊടുക്കണം; പുത്രൻ സ്ഥാപിതനാകുന്ന അതേ കർമത്തിലൂടെ പിതാവിന്റെ ആത്മാവും സ്ഥാപിതമാകുന്നു।
Verse 12
सर्वक्रतुफलं तस्य पुत्रोद्वाहे कृते भवेत् । पुत्रस्य गुणयुक्तस्य निर्गुणस्यापि भूसुर ॥ १२ ॥
ഹേ ഭൂസുരാ (ബ്രാഹ്മണാ), പുത്രന്റെ വിവാഹം നടത്തുമ്പോൾ എല്ലാ യാഗങ്ങളുടെയും ഫലം ലഭിക്കുന്നു—പുത്രൻ ഗുണസമ്പന്നനായാലും ഗുണരഹിതനായാലും.
Verse 13
पित्रा कारयितव्यो हि विवाहो धर्ममिच्छता । यो न दारैश्च वित्तैश्च पुत्रान्संयोजयेत्पिता ॥ १३ ॥
ധർമ്മം ആഗ്രഹിക്കുന്ന പിതാവ് പുത്രന്റെ വിവാഹം നിർബന്ധമായി നടത്തിക്കൊടുക്കണം. ഭാര്യയോടും ജീവിതോപാധിക്കുള്ള ധനത്തോടും പുത്രന്മാരെ ചേർക്കാത്ത പിതാവ് പിതൃധർമ്മം പാലിക്കുന്നില്ല।
Verse 14
न पुमान्स तु विज्ञेय इहामुत्र विगर्हितः । तस्माद्वृत्तियुताः कार्याः पुत्रा दारैः समन्विताः ॥ १४ ॥
ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും നിന്ദിക്കപ്പെടുന്നവൻ യഥാർത്ഥ പുരുഷനെന്നു കരുതരുത്. അതുകൊണ്ട് പുത്രന്മാരെ അവരുടെ ഭാര്യമാരോടുകൂടെ സദ്വൃത്തി, ധർമ്മാചരണം, യുക്തമായ ഉപജീവനം എന്നിവയിൽ സ്ഥാപിക്കണം.
Verse 15
यथा रमन्ते ते तुष्टाः सुखं पुत्राः सुमानिताः । तच्छ्रुत्वा वचनं राज्ञो द्विजस्तस्य पुरोहितः ॥ १५ ॥
ആ പുത്രന്മാർ തൃപ്തരായി, സന്തോഷത്തോടെ, സുമാനിതരായി എങ്ങനെ ആനന്ദിക്കുന്നുവോ; അതുപോലെ രാജാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവന്റെ പുരോഹിതനായ ദ്വിജൻ…
Verse 16
धर्मांगदविवाहार्थमुद्यतो हर्षसंयुतः । स युवानिच्छमानोऽपि स्त्रीसौख्यं लज्जाया सुतः ॥ १६ ॥
ധർമ്മാംഗദന്റെ വിവാഹത്തിനായി അവൻ ഹർഷത്തോടെ ഒരുങ്ങി. ആ യുവാവ്—ആഗ്രഹമില്ലായിരുന്നാലും—ലജ്ജയുടെ പുത്രനെന്നപോലെ സ്വാഭാവിക സംയമത്തോടെ ഭാര്യാസുഖം സ്വീകരിച്ചു.
Verse 17
स्वीचकार पितुर्वाक्याद्दारसंग्रहणं तदा । वरुणात्मजया सार्द्धं नागकन्या मनोहराः ॥ १७ ॥
അപ്പോൾ പിതാവിന്റെ വാക്കിനാൽ അവൻ വിവാഹബന്ധം സ്വീകരിച്ചു. വരുണന്റെ പുത്രിയോടൊപ്പം മനോഹരമായ നാഗകന്യകളെയും ഭാര്യകളായി സ്വീകരിച്ചു.
Verse 18
उपयेमे महाबाहू रूपेणाप्रतिमा भुवि । उद्वाहयित्वा सर्वास्ता विधिदृष्टेन कर्मणा ॥ १८ ॥
ആ മഹാബാഹു, ഭൂമിയിൽ രൂപത്തിൽ അപ്രതിമനായവൻ, അവരെല്ലാവരെയും വിവാഹം ചെയ്തു; ശാസ്ത്രവിധി നിർദ്ദേശിച്ച കർമപ്രകാരം എല്ലാവരുടെയും ഉദ്വാഹസംസ്കാരം യഥാവിധി നിർവഹിച്ചു.
Verse 19
वसुगोरत्नदानानि विप्रेभ्यः प्रददौ मुदा । कृतदारो ववंदेऽथ पादान्मातुः पितुर्मुदा ॥ १९ ॥
അവൻ സന്തോഷത്തോടെ ബ്രാഹ്മണന്മാർക്ക് ധനം, പശുക്കൾ, രത്നങ്ങൾ എന്നിവ ദാനം ചെയ്തു. തുടർന്ന് വിവാഹം കഴിച്ച്, മാതാപിതാക്കളുടെ പാദങ്ങളിൽ ആനന്ദത്തോടെ നമസ്കരിച്ചു।
Verse 20
ततः संध्यावलीदेवीमाह धर्मांगदः सुतः । पितुर्वाक्येन मे देवि संजातो दारसंग्रहः ॥ २० ॥
തുടർന്ന് ധർമാംഗദന്റെ പുത്രൻ ദേവി സന്ധ്യാവലിയോട് പറഞ്ഞു— “ദേവി, പിതാവിന്റെ വചനപ്രകാരം എനിക്ക് ദാരസംഗ്രഹം, അഥവാ ഗൃഹസ്ഥാശ്രമപ്രവേശമായ വിവാഹം, സംഭവിച്ചു।”
Verse 21
एतन्मे नास्ति मनसि यत्पित्रोद्वाहितो ह्यहम् । अव्ययं पितरं विज्ञं देवि शुश्रूषये ह्यहम् ॥ २१ ॥
‘എന്നെ പിതാവ് വിവാഹം കഴിപ്പിച്ചു’ എന്ന ചിന്ത എന്റെ മനസ്സിൽ ഉദിക്കുന്നില്ല. ദേവി, ഞാൻ നശ്വരമല്ലാത്ത ജ്ഞാനിയായ പിതാവിനെ ശുശ്രൂഷിക്കാനാണ് ആഗ്രഹിക്കുന്നത്।
Verse 22
दिव्यैर्भोगैर्न मे किंचित्स्वर्गेणापि प्रयोजनम् । कार्या मे पितृशुश्रूषा तव चैव दिवानिशम् ॥ २२ ॥
ദിവ്യഭോഗങ്ങളിൽ എനിക്ക് യാതൊരു ആവശ്യവും ഇല്ല; സ്വർഗ്ഗത്തിലും പോലും ഇല്ല. എന്റെ കടമ പിതാവിനെ ശുശ്രൂഷിക്കുകയും നിന്നെയും പകൽ-രാത്രി നിരന്തരം സേവിക്കുകയും ചെയ്യുന്നതാണ്।
Verse 23
संध्यावल्युवाच । चिरं जीव सुखं पुत्र भुंक्ष्व भोगान्मनोऽनुगान् । पितुः प्रसादाद्दीर्घोयुर्मनो नंदय मे सुत ॥ २३ ॥
സന്ധ്യാവലി പറഞ്ഞു— “പുത്രാ, ദീർഘകാലം ജീവിച്ച് സുഖത്തോടെ ഇരിക്ക; മനസ്സിന് അനുസരിക്കുന്ന ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിക്ക. പിതാവിന്റെ പ്രസാദത്താൽ നിനക്ക് ദീർഘായുസ്സ് ലഭിച്ചു—എന്റെ മനസ്സിനെ ആനന്ദിപ്പിക്ക, മകനേ।”
Verse 24
त्वया सुपुत्रिणी पुत्र जाता गुणवता क्षितौ । सपत्नीनां च सर्वासां हृदये संस्थिता ह्यहम् ॥ २४ ॥
നിന്മൂലം ഞാൻ സുപുത്രവതിയായി; ഭൂമിയിൽ ഗുണവാനായ പുത്രൻ ജനിച്ചു. സത്യമായും ഞാൻ എല്ലാ സഹപത്നിമാരുടെയും ഹൃദയങ്ങളിൽ സ്ഥിരമായി വസിക്കുന്നു.
Verse 25
एवमुक्त्वा परिष्वज्य मूर्द्धन्याघ्राय चासकृत् । व्यसर्जयत्ततः पुत्रं राज्यतंत्रावलोकने ॥ २५ ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അദ്ദേഹം (പുത്രനെ) ആലിംഗനം ചെയ്തു, അവന്റെ ശിരസ്സിന്റെ മുടിക്കിരീടം പലവട്ടം മണം നോക്കി; പിന്നെ രാജ്യകാര്യ-ഭരണത്തിന്റെ നിരീക്ഷണത്തിന് പുത്രനെ അയച്ചു.
Verse 26
विसर्जितस्तदा मात्रा मातॄरन्याः प्रणम्य च । राज्यतंत्रं तदखिलं चक्रे पितृवचः स्थितः ॥ २६ ॥
അപ്പോൾ മാതാവാൽ യാത്രയാക്കപ്പെട്ടവനായി, മറ്റു മാതാക്കളെയും നമസ്കരിച്ചു, പിതാവിന്റെ വചനത്തിൽ സ്ഥിരനായി, സമസ്ത രാജ്യമന്ത്രണവും ഭരണക്രമവും ക്രമപ്പെടുത്തി.
Verse 27
दुष्टनिग्रहणं चक्रे शिष्टानां परिपालनम् । अटनं सर्वदेशेषु वीक्षणं सर्वकर्मणाम् ॥ २७ ॥
അവൻ ദുഷ്ടരെ നിയന്ത്രിച്ചു, ശിഷ്ടരെ സംരക്ഷിച്ചു; എല്ലാ ദേശങ്ങളിലും സഞ്ചരിച്ചു, എല്ലാ പ്രവർത്തനങ്ങളും നിരീക്ഷിച്ചു മേൽനോട്ടം വഹിച്ചു.
Verse 28
चक्रे सर्वत्र कार्याणां मासि मासि निरीक्षणम् । हस्त्यश्वपोषणं चक्रे चारचक्रेक्षणं तथा ॥ २८ ॥
അവൻ എല്ലായിടത്തും പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ മാസംതോറുമുള്ള പരിശോധന ഏർപ്പെടുത്തി; ആനകളുടെയും കുതിരകളുടെയും പോഷണം ക്രമപ്പെടുത്തി; അതുപോലെ ചാരവ്യൂഹത്തിന്റെ മേൽനോട്ടവും വഹിച്ചു.
Verse 29
वादसंवीक्षणं चक्रे तुलामानं दिने देने । गृहे गृहे नराणां च चक्रे संरक्षणं नृपः ॥ २९ ॥
രാജാവ് തർക്കങ്ങളുടെ പരിശോധന ഏർപ്പെടുത്തി, ദിനംപ്രതി തൂക്കം‑അളവുകൾ ശരിയായി നടക്കുമാറാക്കി, വീടുവീടായി ജനങ്ങൾക്ക് സംരക്ഷണം ഒരുക്കി।
Verse 30
स्तनंधयी क्वचिद्बालः स्तनहीनो न रोदिति । श्वश्रूर्वध्वा न कुत्रापि प्ररोदित्यवमानिता ॥ ३० ॥
ചിലപ്പോൾ മുലകുടിക്കുന്ന കുഞ്ഞ് കരയും; എന്നാൽ മുല ലഭിക്കാതിരുന്നാലും കരയില്ല. അതുപോലെ മരുമകളെ അപമാനിച്ച അമ്മായിയമ്മ എവിടെയും വിലപിക്കില്ല—ഹൃദയം കഠിനമാകുന്നു।
Verse 31
क्वचित्समर्थस्तनयः पितरं नहि याचते । न वर्णसंकरो राज्ये केषांचिदभवत्पुनः ॥ ३१ ॥
ചിലപ്പോൾ കഴിവുള്ള മകൻ പിതാവിനോട് ഒന്നും യാചിക്കില്ല; കൂടാതെ ചില രാജ്യങ്ങളിൽ വീണ്ടും വർണസങ്കരം (അവ്യവസ്ഥ) ഉണ്ടായിരുന്നില്ല।
Verse 32
न गूढविभवो लोको धर्मे वदति दूषणम् । न कंचुकविहीना तु भवेन्नारी सभर्तृका ॥ ३२ ॥
മറച്ചുവെച്ച വൈഭവമില്ലാത്തവൻ ധർമ്മത്തെ കുറ്റപ്പെടുത്തുകയില്ല. അതുപോലെ ഭർത്താവുള്ള സ്ത്രീ കഞ്ചുകം (മേലങ്കി) ഇല്ലാതെ ഇരിക്കരുത്।
Verse 33
गृहान्निष्क्रमणं स्त्रीणां मास्तु राज्ये मदीयके । मा सकेशा हि विधवा मास्त्वकेशा मभर्तृका ॥ ३३ ॥
എന്റെ രാജ്യത്തിൽ സ്ത്രീകൾ വീട്ടിൽ നിന്ന് പുറത്തേക്ക് പോകാതിരിക്കട്ടെ. ഒരു വിധവയും കേശമുള്ളവളായി ഇരിക്കരുത്; ഭർത്താവില്ലാത്ത സ്ത്രീയും കേശമുള്ളവളായി ഇരിക്കരുത്।
Verse 34
मा व्रतीह सदाक्रोशी मारण्या नगराश्रयाः । सामान्यवृत्त्यदाता मे राज्येऽवसतु निर्घृणः ॥ ३४ ॥
ഇവിടെ വ്രതധാരി ആരും നിരന്തരം മറ്റുള്ളവരെ അധിക്ഷേപിക്കുന്നവനാകരുത്; വനവാസി ആരും ഹിംസാപ്രയോജനത്തോടെ നഗരാശ്രയം തേടരുത്. സാധാരണ ഉപജീവനസഹായം പോലും നിഷേധിക്കുന്ന നിർദയൻ എന്റെ രാജ്യത്തിൽ വസിക്കരുത്.
Verse 35
गोपालो नगराकांक्षी निर्गुणस्तूपदेशकः । ऋत्विग्वा शास्त्रहीनश्च मा मे राज्ये वसेदिह ॥ ३५ ॥
നഗരജീവിതം ആഗ്രഹിക്കുന്ന ഗോപാലൻ, ഗുണമില്ലാതെയും ഉപദേശകനായി നടിക്കുന്നവൻ, കൂടാതെ ഋത്വിക് അല്ലെങ്കിൽ ശാസ്ത്രജ്ഞാനമില്ലാത്ത ആരും—എന്റെ രാജ്യത്തിൽ വസിക്കരുത്.
Verse 36
यो हि निष्पादयेन्नीलीं नीलीरंगातिसेचकः । निर्वास्यौ तावुभौ पापौ यो वै मद्यं करोति च ॥ ३६ ॥
നീലി (ഇൻഡിഗോ) നിർമ്മിക്കുന്നവനും, നീലി നിറത്തിൽ അതിരുകടന്ന് വർണ്ണനം ചെയ്യുന്നവനും—ഇരുവരും പാപികൾ; അവരെ നാടുകടത്തണം. അതുപോലെ മദ്യം ഉണ്ടാക്കുന്നവനും.
Verse 37
वृथा मांसं हि योऽश्नाति पृष्ठमांसप्रियो हि यः । तस्य वासो न मे राज्ये स्वकलत्रं त्यजेच्च यः ॥ ३७ ॥
ധർമ്മോദ്ദേശമില്ലാതെ വെറുതെ മാംസം ഭക്ഷിക്കുന്നവനും, പുറംമാംസത്തിൽ ആസക്തനായവനും—അവന് എന്റെ രാജ്യത്തിൽ വാസമില്ല; അതുപോലെ സ്വന്തം ധർമ്മപത്നിയെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നവനും.
Verse 38
विष्णुं परित्यज्य वरं सुराणां संपूजयेद्योऽन्यतमं हि देवम् । गच्छेत्सगर्भां युवतीं प्रसूतां दंड्यश्च वध्यश्च स चास्मदीयैः ॥ ३८ ॥
ദേവന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ വിഷ്ണുവിനെ ഉപേക്ഷിച്ച് മറ്റേതെങ്കിലും ദേവനെ പൂജിക്കുന്നവൻ—ഞങ്ങളുടെ രാജാധികാരികൾ ശിക്ഷിക്കേണ്ടവൻ, ആവശ്യമെങ്കിൽ വധ്യനും. ഗർഭിണിയെയോ പ്രസവിച്ച യുവതിയെയോ സമീപിക്കുന്നത് എങ്ങനെ കുറ്റമോ അതുപോലെ.
Verse 39
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे शिक्षानिरूपणं नामैकविंशोऽध्यायः ॥ २१ ॥
ഇങ്ങനെ ശ്രീബൃഹന്നാരദീയപുരാണത്തിന്റെ ഉത്തരഭാഗത്തിൽ ‘ശിക്ഷാ-നിരൂപണം’ എന്ന ഇരുപത്തൊന്നാം അധ്യായം സമാപ്തമായി ॥ ২১ ॥
The chapter frames marriage as the son’s formal establishment in gṛhastha life and social order; by establishing the son through a sanctioned saṃskāra, the father is said to secure his own standing and merit, even gaining sacrifice-like fruits, whereas neglect is portrayed as producing severe demerit.
Regular inspections of administrative work, maintenance of elephants and horses, oversight of spies, proper adjudication of disputes, daily accuracy in weighing and measuring, and direct protection of subjects household-by-household are presented as core practices.
It portrays the king’s realm as enforcing religious boundaries: abandoning Viṣṇu for other deities is treated as a punishable offense, indicating a model where statecraft protects not only public order but also a defined devotional norm.