Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 150

The Account of the Lalitā Hymn, the Protective Armor

Kavaca), and the Thousand Names (Sahasranāma

Devanagari script

त्रिखंडा तीरपालाख्या भ्रामणी द्रविणी तथा । सोमा सूर्या तिथिर्वारा योगार्क्षा करणात्मिका ॥ १५० ॥

Transliteration

trikhaṃḍā tīrapālākhyā bhrāmaṇī draviṇī tathā | somā sūryā tithirvārā yogārkṣā karaṇātmikā || 150 ||

Translation

കാലം ത്രിഖണ്ഡമെന്നു വിവക്ഷിക്കുന്നു; അത് ‘തീരപാല’ (പരിധിരക്ഷകൻ) എന്ന നാമത്താലും പ്രസിദ്ധം; അത് സകലത്തെയും ഭ്രമിപ്പിക്കുകയും ദ്രവിണീ (ധനദായിനി) ആകുകയും ചെയ്യുന്നു. ചന്ദ്ര-സൂര്യാധാരമായി—തിഥി, വാരം, യോഗം, നക്ഷത്രം, കരണം എന്ന സ്വഭാവരൂപത്തിൽ—അത് ഗണിക്കപ്പെടുന്നു.

Word by Word

• त्रिखंडा: three-parted
• त्रिखंडा: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Adjective
• Root: त्रि (संख्या-प्रातिपदिक) + खण्डा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्विगु-समास: 'त्रीणि खण्डानि यस्याः/या' = three-parted

• तीरपालाख्या: called Tīrapāla
• तीरपालाख्या: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Adjective
• Root: तीरपाल (प्रातिपदिक) + आख्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: 'तीरपाल-आख्या' = named 'Tīrapāla'

• भ्रामणी: wanderer/roaming one (f.)
• भ्रामणी: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: भ्रामणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• द्रविणी: wealthy one / giver of wealth (f.)
• द्रविणी: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: द्रविणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तथा: and also
• तथा: Sambandha (सम्बन्ध/Connector)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय, प्रकारवाचक (adverb)

• सोमा: Soma (f.)
• सोमा: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: सोमा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• सूर्या: Sun (as goddess)
• सूर्या: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: सूर्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तिथिः: lunar day (tithi)
• तिथिः: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: तिथि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• वारा: weekday (vāra)
• वारा: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: वारा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• योगार्क्षा: yoga-and-nakṣatra (pair)
• योगार्क्षा: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Noun
• Root: योग (प्रातिपदिक) + आर्क्षा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; द्वन्द्व (समाहार/itaretara): 'योगः च आर्क्षम् च' = yoga and lunar mansion (nakṣatra)

• करणात्मिका: having the nature of karaṇa
• करणात्मिका: Karta (कर्ता/Subject)
• Type: Adjective
• Root: करण (प्रातिपदिक) + आत्मिका (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: 'करणस्य आत्मा/स्वरूपा' = consisting of/embodying karaṇa

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada on Vedāṅga Jyotiṣa/time-reckoning)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: adbhuta

Characters & Entities

• Soma
• Surya

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It frames kāla (time) as a governing cosmic principle—cyclical and boundary-setting—through which dharma is practiced by aligning actions with precise lunar-solar measures.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By implying that devotional rites and vows become more effective when performed at properly determined times (tithi, nakṣatra, etc.), it supports disciplined bhakti through correct observance.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Vedāṅga Jyotiṣa/Pañcāṅga fundamentals: the lunar-solar basis of calendrics and the five practical limbs used to fix ritual timing—tithi, vāra, yoga, nakṣatra, and karaṇa.