Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 83

The Description of the Four Durgā Mantras

Devanagari script

क्षीराक्तैरमृताखंडैर्होमः सर्वापमृत्युजित् । दूर्वाभघिरायुषे होमः क्षीराक्ताभिर्दिनत्रयम् ॥ ८३ ॥

Transliteration

kṣīrāktairamṛtākhaṃḍairhomaḥ sarvāpamṛtyujit | dūrvābhaghirāyuṣe homaḥ kṣīrāktābhirdinatrayam || 83 ||

Translation

പാലിൽ അഭിഷിക്തമായ അമൃതഖണ്ഡങ്ങൾ അർപ്പിച്ച് ചെയ്യുന്ന ഹോമം അകാലമരണത്തിന്റെ എല്ലാ രൂപങ്ങളെയും ജയിക്കുന്നു. ദീർഘായുസ്സിനായി പാലിൽ നനച്ച ദൂർവാ പുല്ലുകൊണ്ട് മൂന്ന് ദിവസം ഹോമം ചെയ്യണം।

Word by Word

• क्षीर-आक्तैः: smeared with milk
• क्षीर-आक्तैः: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: क्षीर (प्रातिपदिक) + आक्त (कृदन्त; √अञ्ज् (धातु), क्त)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन; भूतकृदन्त (क्त) — ‘क्षीरेण आक्त’

• अमृत-आखण्डैः: with pieces of amṛta
• अमृत-आखण्डैः: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: अमृत (प्रातिपदिक) + आखण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: पुं/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन; ‘अमृतस्य आखण्डाः’ (pieces of amṛta)

• होमः: the fire-offering (homa)
• होमः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: होम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• सर्व-अपमृत्यु-जित्: conquering all untimely deaths
• सर्व-अपमृत्यु-जित्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सर्व (प्रातिपदिक) + अपमृत्यु (प्रातिपदिक) + जित् (कृदन्त; √जि (धातु), क्विप्)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; ‘सर्वान् अपमृत्यून् जयति’ इति—जित् (agent-noun)

• दूर्वा: dūrvā grass
• दूर्वा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: दूर्वा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (समासपूर्वपदत्वेन)

• अभघिः: (a plant/ingredient named) abhaghi
• अभघिः: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अभघि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन (समासपूर्वपदत्वेन); पाठभेद/दुर्लभशब्द

• आयुषे: for long life
• आयुषे: Sampradana (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, चतुर्थी विभक्ति, एकवचन

• होमः: the homa
• होमः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: होम (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन

• क्षीर-आक्ताभिः: with (things) smeared with milk
• क्षीर-आक्ताभिः: Karana (करण)
• Type: Adjective
• Root: क्षीर (प्रातिपदिक) + आक्त (कृदन्त; √अञ्ज् (धातु), क्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन; ‘क्षीरेण आक्ताः’ (fem. items understood)

• दिन-त्रयम्: for three days
• दिन-त्रयम्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिन (प्रातिपदिक) + त्रय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन; द्विगुसमास—‘त्रीणि दिनानि’

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhayanaka

Characters & Entities

• Sanatkumara
• Narada

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It presents homa as a dharmic, Vedic means to avert apamṛtyu (untimely death) and to stabilize āyus (lifespan), emphasizing purity and life-sustaining substances like milk and dūrvā.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

While primarily ritual-technical, the verse supports bhakti indirectly by prescribing sacred offerings performed with faith and reverence—actions traditionally dedicated to the divine through the fire as a consecrated medium.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Kalpa/Śrauta-Smārta ritual practice is highlighted: specific homa materials (milk-anointed oblations and dūrvā), the intended phala (longevity, apamṛtyu-śānti), and the time-bound procedure (three days).