Home›Narada Purana›Purva Bhaga›Third Quarter›Adhyaya 86›Shloka 72
←Previous Verse
Next Verse→

Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 72

Yakṣiṇī-Mantra-Sādhana Nirūpaṇa

Lakṣmī-avatāra-vidyāḥ: Bālā, Annapūrṇā, Bagalā

Devanagari script

अचर्ययेत्स्वस्वमंत्रैस्तु प्रोच्यंते मनवस्तु ते । प्रणवो मनुचन्द्राढ्यं गगनं हृदयं शिवा ॥ ७२ ॥

Transliteration

acaryayetsvasvamaṃtraistu procyaṃte manavastu te | praṇavo manucandrāḍhyaṃ gaganaṃ hṛdayaṃ śivā || 72 ||

Translation

ആചാര്യൻ തത്തത് മന്ത്രങ്ങളാൽ ഉപദേശം നൽകണം—അവയെയാണ് ‘മനു’കൾ എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നത്. പ്രണവം (ഓം) മന്ത്രം; ചന്ദ്രശേഖരനായ ശിവൻ മനു; ഗഗനം അവന്റെ ആസനം; ഹൃദയം അവന്റെ ധാമം—അവിടെ ശിവാ-ശക്തിയെ ധ്യാനിക്കണം।

Word by Word
आचर्ययेत्should perform/practice
आचर्ययेत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + चर् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; पाठभेदे 'अचर्ययेत्' इति—अर्थः 'आचर्ययेत्/आचरेत्'
स्वown
स्व:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्व (प्रातिपदिक)
Formसमासे पूर्वपदम्; 'own'
स्वrespective
स्व:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootस्व (प्रातिपदिक)
Formसमासे मध्यपदम्; पुनरुक्ति—'each one’s own'
मन्त्रैःwith mantras
मन्त्रैः:
Karana (करण/Instrument)
TypeNoun
Rootमन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन (Instrumental)
स्वस्वमन्त्रैःwith their respective mantras
स्वस्वमन्त्रैः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootस्व + स्व + मन्त्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारयः—'स्वस्वाः मन्त्राः'
तुindeed/and
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात (emphasis/contrast)
प्रोच्यन्तेare stated
प्रोच्यन्ते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootप्र + वच् (धातु)
Formलट् (Present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन; कर्मणि-प्रयोगः (passive sense) 'are said'
मनवःmantras (manus)
मनवः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन
तुindeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/Particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय; निपात
तेthose
ते:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम
प्रणवःPraṇava (Oṃ)
प्रणवः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootप्रणव (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन
मनुmantra (manu)
मनु:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootमनु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; समासे पूर्वपदम् (in compound)
चन्द्रmoon
चन्द्र:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootचन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; समासे मध्यपदम्
आढ्यम्endowed with
आढ्यम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootआढ्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन; 'endowed with'
मनुचन्द्राढ्यम्endowed with the manu and the moon (elements)
मनुचन्द्राढ्यम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootमनु + चन्द्र + आढ्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया एकवचन; तृतीया-भावार्थक-तत्पुरुषः—'मनुचन्द्रेण आढ्यम्'
गगनम्sky/ether
गगनम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootगगन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन
हृदयम्heart
हृदयम्:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootहृदय (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया विभक्ति, एकवचन
शिवाŚivā (the goddess)
शिवा:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootशिवा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा विभक्ति, एकवचन; देवी-नाम
Speaker

Sanatkumara (teaching Narada in the Vedanga/mantra-vidya section)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

Characters & Entities
P
Praṇava (Om)
S
Shiva
S
Shivā

FAQs

It frames mantra-practice as guided transmission: the teacher gives the appropriate mantra, and the practitioner contemplates Praṇava and Śiva-symbolism—sky as the subtle expanse and the heart as the inner shrine—so mantra becomes inward realization, not mere recitation.

Bhakti here takes the form of upāsanā: remembering Śiva (the moon-crested Lord) through Praṇava and locating the divine presence in one’s own heart, turning mantra into loving, continuous inner worship.

It highlights mantra-vidhi (procedural mantra knowledge): selecting the proper mantra for the practitioner and using standard contemplative correspondences (adhiṣṭhāna/seat, hṛdaya/inner locus) that are typical of technical ritual-mantra instruction.

←Previous Verse
Next Verse→