Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 25

Jyotiṣa-saṅgraha: Varga-vibhāga, Bala-nirṇaya, Garbha-phala, Āyuḥ-gaṇanā

Devanagari script

त्रिकोणात्सांत्यधाधर्मायुः सुखखोद्यपः सुहृत् । जीवो जीवज्ञौ सितज्ञौ व्यर्का व्याराः क्रमादमी ॥ २५ ॥

Transliteration

trikoṇātsāṃtyadhādharmāyuḥ sukhakhodyapaḥ suhṛt | jīvo jīvajñau sitajñau vyarkā vyārāḥ kramādamī || 25 ||

Translation

ത്രികോണത്തിൽ നിന്ന് ക്രമമായി ശാന്തി, ധർമ്മത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം, ആയുസ്സ്, സുഖം, ഉന്നതിയിലേക്കുള്ള യഥോചിത പരിശ്രമം, പിന്നെ സുഹൃത്ത് (സത്യസുഹൃത്ത്) ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ജീവൻ, ജീവജ്ഞൻ, ശുദ്ധ (സിത) തത്ത്വജ്ഞൻ—ഇവയും ക്രമമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു॥२५॥

Word by Word

• त्रिकोणात्: from the triangle/triangular division
• त्रिकोणात्: Apādāna (अपादान)
• Type: Noun
• Root: त्रि + कोण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन (ablative singular); द्विगु: त्रि + कोण

• सांत्यधा: Sāṃtyadhā (name/term)
• सांत्यधा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सान्त्यधा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (पाठभेद/दुर्लभपद)

• धर्म: dharma/righteousness
• धर्म: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासाङ्ग

• आयुः: life-span
• आयुः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आयुस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (nominative singular)

• सुख: happiness
• सुख: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: सुख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासाङ्ग

• खोद्यपः: Khodyapa (name/term)
• खोद्यपः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: खोद्यप (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (पाठभेद/दुर्लभपद)

• सुहृत्: friend
• सुहृत्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुहृत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (nominative singular)

• जीवः: living being/soul
• जीवः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जीव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• जीवज्ञौ: two ‘knowers of life’ (pair)
• जीवज्ञौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जीव + ज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन (nominative dual); षष्ठी-तत्पुरुष: ‘जीवस्य ज्ञौ’

• सितज्ञौ: two ‘knowers of the white/bright’ (pair)
• सितज्ञौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सित + ज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: ‘सितस्य ज्ञौ’

• व्यर्काः: Vyarkas (name/term)
• व्यर्काः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्यर्क (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (पाठभेद/दुर्लभपद)

• व्याराः: Vyāras (name/term)
• व्याराः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्यार (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (पाठभेद/दुर्लभपद)

• क्रमात्: in order
• क्रमात्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्रम (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय (तसिल्-प्रत्ययान्त): क्रमशः

• अमी: these/those (mentioned)
• अमी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन (pronoun, nominative plural)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada in Moksha-dharma context)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It presents a stepwise inner progression: from a threefold foundation one gains tranquillity and dharma-support, which mature into longevity and happiness, culminating in deeper self-knowledge—moving from the jīva to the knower of the jīva and purity-consciousness.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Though expressed as a graded inner map, the sequence aligns with bhakti-sādhana: purification brings peace and dharmic steadiness; sustained right effort yields well-being; and mature devotion ripens into insight into the self (jīva) and the higher knowing principle—supporting steadfast Vishnu-bhakti in Narada Purana teachings.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

The verse is primarily Moksha-dharma/yogic psychology rather than a direct Vedāṅga rule; practically, it emphasizes disciplined udyama (right effort) and sattva-based purification—principles that also guide correct ritual conduct (kalpa) and ethical observance (dharma-śāstra) in Narada Purana rituals.