Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 160

Jyotiṣa-saṅgraha: Varga-vibhāga, Bala-nirṇaya, Garbha-phala, Āyuḥ-gaṇanā

Devanagari script

चंद्राद्वीशार्थगोस्तेषु मन्दाद्धीत्रिषडंत्यगः । गोब्धिधीषट्खखाद्या ये ज्ञात्सद्यूने विलग्नतः ॥ १६० ॥

Transliteration

caṃdrādvīśārthagosteṣu mandāddhītriṣaḍaṃtyagaḥ | gobdhidhīṣaṭkhakhādyā ye jñātsadyūne vilagnataḥ || 160 ||

Translation

ചന്ദ്രനിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് അധിപതി, അർത്ഥം, ‘ഗോ’ മുതലായ സംഖ്യ/സങ്കേത നാമക്രമങ്ങളിൽ, ത്രയവും ഷഡ്സമൂഹവും കഴിഞ്ഞുള്ള അവസാന അക്ഷരം സ്വീകരിക്കണം; കൂടാതെ ‘ഗോ, ബ്ധി, ധീ, ഷട്, ഖ, ഖ’ മുതലായവ അറിഞ്ഞാൽ, ലഗ്ന-സംഗതിയനുസരിച്ച് ഫലം ഉടൻ നിശ്ചയമാകും।

Word by Word

• चन्द्रात्: from the Moon
• चन्द्रात्: अपादान (Ablative source)
• Type: Noun
• Root: चन्द्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन

• वीश: vīśa (term)
• वीश: निर्देश (Apposition)
• Type: Noun
• Root: वीश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (दुर्लभ/technical)

• अर्थ: artha (meaning/term)
• अर्थ: निर्देश (Apposition)
• Type: Noun
• Root: अर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (technical)

• गोः: of go/cow (term)
• गोः: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• तेषु: among/in those
• तेषु: अधिकरण (Locative)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति (7th/Locative), बहुवचन

• मन्दात्: from Manda (Saturn)
• मन्दात्: अपादान (Ablative source)
• Type: Noun
• Root: मन्द (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति (5th/Ablative), एकवचन; (शनि)

• धी: dhī (term)
• धी: निर्देश (Apposition)
• Type: Noun
• Root: धी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (technical)

• त्रिषट्: three-and-six (term)
• त्रिषट्: विशेषण (Numeral qualifier)
• Type: Adjective
• Root: त्रि + षट् (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: संख्यावाचक-द्वन्द्व (3 and 6); (technical numeric label)

• अन्त्यगः: antyaga (term)
• अन्त्यगः: निर्देश (Apposition)
• Type: Noun
• Root: अन्त्य + ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष: अन्त्यं गच्छति (going to the end/term)

• गोब्धि: gobdhi (term)
• गोब्धि: निर्देश (Apposition)
• Type: Noun
• Root: गो + अब्धि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष: गोः अब्धिः (go-ocean/term)

• धी: dhī
• धी: निर्देश (Apposition)
• Type: Noun
• Root: धी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• षट्ख: ṣaṭkha (six-kha/term)
• षट्ख: निर्देश (Apposition)
• Type: Noun
• Root: षट् + ख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; द्विगु-समास

• ख: kha (space/zero)
• ख: निर्देश (Apposition)
• Type: Noun
• Root: ख (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• आद्याः: the first/initial
• आद्याः: विशेषण (Qualifier)
• Type: Adjective
• Root: आद्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; ‘ये’ इति विशेषण

• ये: who/which
• ये: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• ज्ञात्: know/let (it) be known
• ज्ञात्: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: ज्ञा (धातु)
• Form: लोट्/आज्ञार्थे (Imperative) वा लुङ् (Aorist) पाठानुसार अनिश्चित; प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद (पाठदोष-संभव)

• सद्यूनि: in sadyūna (term)
• सद्यूनि: अधिकरण (Locative)
• Type: Noun
• Root: सद्यून (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन; (दुर्लभ/technical)

• विलग्नतः: from the lagna/ascendant
• विलग्नतः: क्रियाविशेषण (Adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: वि + लग्न (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; तसिल्-प्रत्ययान्त (-तः)

Speaker

Sanatkumara (in instruction to Narada, within Moksha-Dharma/technical exposition)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: none

Characters & Entities

• Chandra (Moon)
• Shani (Saturn)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It reflects the Purana’s use of Vedāṅga-style technical methods (especially Jyotiṣa and coded notation) to systematize knowledge—showing that disciplined understanding supports dharma and ultimately mokṣa.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Indirectly: it does not teach bhakti as emotion or worship here, but supports the disciplined, scriptural approach that traditionally complements devotion—right understanding (jñāna) and right method (vidhi) strengthening one’s dharmic practice.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Jyotiṣa-oriented technical enumeration/coding—using planetary references (Moon/Saturn), ‘lagna’ language, and marker-words (go, bdhi, dhī, ṣaṭ, kha…) resembling bhūta-saṅkhyā/phonetic-encoded instruction.