Adhyaya 9: Vasiṣṭha and Viśvāmitra’s Mutual Curse: The Āḍi–Baka Battle and Brahmā’s Pacification

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे हरिश्चन्द्रोपाख्यानं नामाष्टमोऽध्यायः । नवमोऽध्यायः पक्षिण ऊचुः राज्यच्युते हरिश्चन्द्रे गते च त्रिदशालयम् । निश्चक्राम महातेजा जलवासात् पुरोहितः ॥

ഇങ്ങനെ ശ്രീമാർക്കണ്ഡേയപുരാണത്തിൽ ‘ഹരിശ്ചന്ദ്രോപാഖ്യാനം’ എന്ന എട്ടാം അധ്യായം സമാപിച്ചു. ഇനി ഒൻപതാം അധ്യായം ആരംഭിക്കുന്നു. പക്ഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ രാജ്യം നഷ്ടപ്പെട്ടു ദേവലോകത്തിലേക്കു പോയപ്പോൾ, തേജസ്വിയായ കുലപുരോഹിതൻ തന്റെ ജലനിവാസത്തിൽ നിന്നു പുറത്തുവന്നു.

Verse 2

वशिष्ठो द्वादशाब्दान्ते गङ्गापर्युषितो मुनिः । शुश्राव च समस्तन्तु विश्वामित्रविचेष्टितम् ॥

പന്ത്രണ്ടു വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ഗംഗാതീരത്ത് താമസിച്ചിരുന്ന ഋഷി വസിഷ്ഠൻ വിശ്വാമിത്രന്റെ കൃത്യങ്ങൾ മുഴുവനായി കേട്ടു.

Verse 3

हरिश्चन्द्रस्य नाशञ्च राज्ञश्चोदारकर्मणः । चण्डालसम्प्रयोगञ्च भार्यातनयविक्रयम् ॥

അദ്ദേഹം സത്കർമ്മനിഷ്ഠനായ രാജാവ് ഹരിശ്ചന്ദ്രന്റെ നാശവും, ചണ്ഡാലന്മാരോടുള്ള അവന്റെ സഹവാസവും, ഭാര്യയും പുത്രനും വിറ്റ സംഭവവും കേട്ടു.

Verse 4

स श्रुत्वा सुमहाभागः प्रीतिमानवनīपतौ । चकार कोपं तेजस्वी विश्वामित्रऋषिं प्रति ॥

ഇതു കേട്ടപ്പോൾ, രാജാവിനോടു സ്നേഹമുള്ള ആ പരമഭാഗ്യവാനും തേജസ്സുള്ളവനും ആയ പുരുഷൻ ഋഷി വിശ്വാമിത്രനോടു ക്രോധിച്ചു।

Verse 5

वशिष्ठ उवाच मम पुत्रशतं तेन विश्वामित्रेण घातितम् । तत्रापि नाभवत् क्रोधस्तादृशो यादृशो 'द्य मे ॥

വസിഷ്ഠൻ പറഞ്ഞു— ‘ആ വിശ്വാമിത്രൻ എന്റെ നൂറു പുത്രന്മാരെ വധിച്ചു; എങ്കിലും അന്നും ഇന്നുണ്ടായതുപോലെ ക്രോധം എനിക്കുണ്ടായില്ല।’

Verse 6

श्रुत्वा नराधिपमिमं स्वराज्यादवरīपितम् । महात्मानं महाभागं देवब्राह्मणपूजकम् ॥

ആ രാജാവ് തന്റെ സ്വാധീനരാജ്യത്വത്തിൽ നിന്ന് താഴെയിറക്കപ്പെട്ടുവെന്ന്—മഹാത്മാവും മഹാഭാഗ്യവാനും ദേവബ്രാഹ്മണപൂജകനുമായ അവനെക്കുറിച്ച്—കേട്ടപ്പോൾ വക്താവിൽ ക്രോധം ഉണർന്നു।

Verse 7

यस्मात् स सत्यवाक् शान्तः शत्रावपि विमत्सरः । अनागाश्चैव धर्मात्मा अप्रमत्‍तो मदाश्रयः ॥

കാരണം അവൻ വാക്കിൽ സത്യവാൻ, ശാന്തൻ, ശത്രുവിനോടും അസൂയരഹിതൻ; നിർദോഷൻ, ധർമ്മാത്മാവ്, ജാഗ്രതയുള്ളവൻ, എന്നെ ശരണമായി കരുതി ഭക്തനായിരുന്നു।

Verse 8

सपत्नीभृत्यपुत्रस्तु प्रापितो 'न्त्यां दशां नृपः । स राज्याच्च्यावितो 'नेन बहुशश्च खिलीकृतः ॥

ആ രാജാവ് ഭാര്യയോടും സേവകരോടും പുത്രന്മാരോടും കൂടി അത്യന്തം ദുർദശയിലേക്കു തള്ളപ്പെട്ടു. ഈയാളാണ് അവനെ രാജ്യത്തിൽ നിന്ന് പുറത്താക്കി വീണ്ടും വീണ്ടും അപമാനിച്ചത്।

Verse 9

तस्माद् दुरात्मा ब्रह्मद्विट् प्राज्ञानामवरोपितः । मच्छापोपहतो मूढः स बकत्वमवाप्स्यति ॥

അതുകൊണ്ട് ബ്രാഹ്മണദ്വേഷിയായ ആ ദുഷ്ടബുദ്ധി—ജ്ഞാനികളെ അധഃപതിപ്പിച്ചവൻ—എന്റെ ശാപത്താൽ ആഹതനായി മോഹഗ്രസ്തനായി ബക (കൊക്ക്/ബഗുല) യോനി പ്രാപിക്കും.

Verse 10

पक्षिण ऊचुः श्रुत्वा शापं महातेजा विश्वामित्रो 'पि कौशिकः । त्वमप्याडिर्भवस्तेवति प्रतिशापमयच्छत ॥

പക്ഷികൾ പറഞ്ഞു—ശാപം കേട്ടപ്പോൾ മഹാതേജസ്സനായ വിശ്വാമിത്ര കൗശികനും പ്രതിശാപം ഉച്ചരിച്ചു: ‘നീയും ആഡി ആകും.’

Verse 11

अन्यो 'न्यशापात् तौ प्राप्तौ तिर्यक्त्वं परमद्युतī । वशिष्ठः स महातेजा विश्वामित्रश्च कौशिकः ॥

പരസ്പരം ശപിച്ചുകൊണ്ട് ആ രണ്ടു പരമതേജസ്സുകൾ—മഹാതേജസ്സനായ വസിഷ്ഠനും വിശ്വാമിത്ര കൗശികനും—തിര്യക് (അമാനുഷ) അവസ്ഥയിലേക്കു ചെന്നു.

Verse 12

अन्यजातिसमायोगं गतावप्यamitaujasau । यuyudhāte 'तिसंरब्धौ महाबलपराक्रमau ॥

മറ്റൊരു ജന്മ/യോനി ബന്ധത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചിട്ടും ആ അനന്തവീര്യർ—മഹാക്രോധികളും മഹാബല-പരാക്രമികളും—യുദ്ധം തന്നെ തുടർന്നു.

Verse 13

योजनानां सहस्रे द्वे प्रमाणेनाडिरुच्छ्रितः । यन्नवत्यधिकं ब्रह्मन् ! सहस्रत्रितयं बकः ॥

ആഡി അളവിൽ രണ്ടായിരം യോജന ഉയരത്തിലേക്ക് ഉയർന്നു; കൂടാതെ, ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, ബക മൂവായിരം യോജനയും അതിനുമേൽ തൊണ്ണൂറ് (യോജന) കൂടി ഉയരവുമുണ്ടായി.

Verse 14

तौ तु पक्षप्रहाराभ्यामन्योन्यस्योरुविक्रमौ । प्रहरन्तौ भयं तीव्रं प्रजानाञ्चक्रतुस् तदा ॥

അവർ ഇരുവരും മഹാപരാക്രമശാലികൾ പരസ്പരം ചിറകുകളുടെ പ്രഹാരങ്ങളാൽ അടിച്ചു. തുടർച്ചയായ ആ പ്രഹാരങ്ങൾ ജീവജാലങ്ങളിൽ മഹാഭയം ജനിപ്പിച്ചു.

Verse 15

विधूय पक्षाणि बको रक्तोद्वृत्ताक्षिराहनत् । आडिं सोऽप्युन्नतग्रीवो बकं पद्भ्यामताडयत् ॥

ബകൻ ചിറകുകൾ കുലുക്കി—ചുവന്ന കണ്ണുകൾ ഉരുളുമ്പോൾ—പ്രതിപക്ഷനെ പ്രഹരിച്ചു. ആടിയും കഴുത്ത് ഉയർത്തി, തന്റെ കാലുകളാൽ ബകനെ അടിച്ചു.

Verse 16

तयोः पक्षानिलापास्ताः प्रपेतुर्गिरयो भुवि । गिरिप्रपाताभिहता चकम्पे च वसुन्धरा ॥

അവരുടെ ചിറകുകളിൽ നിന്നുയർന്ന കാറ്റിന്റെ പ്രേരണയിൽ പർവതങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ പതിച്ചു. പർവതപതനത്തിന്റെ ആഘാതത്തിൽ ഭൂമി കുലുങ്ങാൻ തുടങ്ങി.

Verse 17

क्ष्मा कम्पमाना जलधीनुद्वृत्ताम्बूंश्चकार च । ननामा चैकपार्श्वेन पातालगमनोनमुखी ॥

ഭൂമി കുലുങ്ങിയപ്പോൾ അവൾ സമുദ്രങ്ങളെ ജലം പൊങ്ങിപ്പുറപ്പെടുവാൻ ഇടയാക്കി. അവൾ ഒരു വശത്തേക്ക് ചരിഞ്ഞു, പാതാളത്തിലേക്ക് ഇറങ്ങുവാൻ തിരിയുന്നതുപോലെ തോന്നി.

Verse 18

केचिद् गिरिनिपातेन केचिद् अम्भोधिवारिणा । केचिन् महीसञ्चलनात् प्रययुः प्राणिनः क्षयम् ॥

ചില ജീവികൾ പർവതപതനത്തിൽ നശിച്ചു, ചിലർ സമുദ്രജലത്തിൽ; മറ്റുചിലർ—ഭൂകമ്പത്തിന്റെ കാരണത്താൽ—ജീവജാലങ്ങൾ വിനാശത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 19

इति सर्वं परित्रस्तं हाहाभूतम् अचेतनम् । जगदासीद् सुसम्भ्रान्तं पर्यस्तक्षितिमण्डलम् ॥

അപ്പോൾ എല്ലാം ഭീതിയിലാഴ്ന്നു—‘ഹാ ഹാ’ എന്ന ആർത്തനാദങ്ങളാൽ ബുദ്ധിഭ്രമിതമായി; ഭൂമിമണ്ഡലം തന്നെ മറിഞ്ഞതുപോലെ ലോകം പൂർണ്ണമായി വിസ്മയഭ്രാന്തിലായി।

Verse 20

हा वत्स ! हा कान्त ! शिशो ! प्रयाह्येषोऽस्मि संस्थितः । हा प्रियॆ ! कान्त ! शैलोऽयं पतत्याशु पलायताम् ॥

“അയ്യോ കുഞ്ഞേ! അയ്യോ പ്രിയമേ! ഓ ചെറുതേ—പോ, പോ! ഞാൻ ഇവിടെ നിൽക്കുന്നു. അയ്യോ പ്രിയനേ, പ്രിയതമനേ—ഈ മല വീഴുന്നു; വേഗം ഓടിപ്പോ!”

Verse 21

इत्याकुलीकृते लोके संत्रासविमुखे तदा । सुरैः परिवृतः सर्वैराजगाम पितामहः ॥

ഇങ്ങനെ ലോകം കലങ്ങിയും ഭീതിയാൽ മൂടപ്പെട്ടും ഇരിക്കുമ്പോൾ, പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ് സർവ്വദേവന്മാരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി അവിടെ എത്തി।

Verse 22

प्रत्युवाच च विश्वेशास्तावुभावतिको पितौ । युद्धं वा विरमत् वेतल्लोकाः स्वास्थ्यं व्रजन्तु च ॥

അപ്പോൾ വിശ്വേശ്വരൻ അത്യന്തം ക്രുദ്ധരായ ആ രണ്ടുപേരോടു പറഞ്ഞു—“ഈ യുദ്ധം നിർത്തുക, ലോകങ്ങൾ വീണ്ടും ക്ഷേമത്തിലേക്ക് മടങ്ങട്ടെ.”

Verse 23

शृण्वन्तावपि तौ वाक्यं ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । कोपामर्षसमाविष्टौ युयुधाते न तस्थतुः ॥

അവ്യക്തജന്മനായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടിട്ടും, ആ രണ്ടുപേരും—ക്രോധവും അമർഷവും പിടിച്ചവരായി—പോരാട്ടം തുടർന്നു; പിന്മാറിയില്ല।

Verse 24

ततः पितामहो देवस्तं दृष्ट्वा लोकसङ्क्षयम् । तयोश्च हितमन्विच्छन् तिर्यग्भावमपानुदत् ॥

അപ്പോൾ പിതാമഹനായ ബ്രഹ്മാവ് ലോകങ്ങൾ നാശത്തിലേക്ക് നീങ്ങുന്നതു കണ്ടു, ഇരുവരുടെയും ക്ഷേമം ആഗ്രഹിച്ചു, അവരുടെ മൃഗഭാവം നീക്കി।

Verse 25

ततस्तौ पूर्वदेहस्थौ प्राह देवः प्रजापतिः । व्युदस्ते तामसे भावे वशिष्ठ०-कौशिकर्षभौ ॥

പിന്നീട് അവർ മുൻദേഹാവസ്ഥയിൽ പുനഃസ്ഥാപിതരായപ്പോൾ, പ്രജാപതിയായ ബ്രഹ്മാവ് തമസ്സിൽ പതിച്ചിരുന്ന ആ രണ്ടു മുനിവൃഷഭന്മാരായ വസിഷ്ഠനും കൗശികനുംോട് പറഞ്ഞു।

Verse 26

जहि वत्स वशिष्ठ त्वं त्वञ्च कौशिक सत्तम । तामसं भावमाश्रित्य ईदृग्युद्धं चिकीर्षितम् ॥

‘നിർത്തുക, വത്സാ—വസിഷ്ഠാ; നീയും, കൗശികശ്രേഷ്ഠാ! തമസ്സായ പ്രവൃത്തി ആശ്രയിച്ച് ഇത്തരമൊരു യുദ്ധം ചെയ്യാൻ നിങ്ങൾ ആഗ്രഹിച്ചു.’

Verse 27

राजसूयविपाकोऽयं हरिश्चन्द्रस्य भूपतेः । युवयोर्विग्रहश्चायं पृथिवीक्षयकारकः ॥

‘ഇത് രാജാ ഹരിശ്ചന്ദ്രന്റെ രാജസൂയ യാഗത്തിന്റെ പാകമായ ഫലമാണ്; നിങ്ങളുടെ ഈ കലഹം ഭൂമിയുടെ ക്ഷയത്തിന് കാരണമാകുന്നതുമാണ്.’

Verse 28

न चापि कौशिकश्रेष्ठस्तस्य राज्ञोऽपरध्यते । स्वर्गप्राप्तिकरो ब्रह्मन्नपकारपदे स्थितः ॥

‘കൗശികശ്രേഷ്ഠാ! ആ രാജാവിനോട് നീ യാതൊരു അപരാധവും ചെയ്യരുത്. ബ്രാഹ്മണാ, അവൻ സ്വർഗ്ഗപ്രാപ്തിയിലേക്കുള്ള അവസ്ഥയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; ഹാനിയുടെ സ്ഥാനത്തിൽ അല്ല.’

Verse 29

तपो विघ्नस्य कर्तारौ कामक्रोधवशं गतौ । परित्यजत भद्रं वो ब्रह्म हि प्रचुरं बलम् ॥

നിങ്ങൾ ഇരുവരും കാമക്രോധങ്ങളുടെ അധീനരായി തപസ്സിന് തടസ്സം സൃഷ്ടിക്കുന്നവരായി. ഇതു ഉപേക്ഷിക്കൂ—നിങ്ങൾക്കു മംഗളം വരട്ടെ; ബ്രഹ്മതേജസ്സാണ് മഹാബലം.

Verse 30

एवमुक्तौ ततस्तेन लज्जितौ तावुभावपि । क्षमयामासतुः प्रीत्या परिष्वज्य परस्परम् ॥

അവൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ അവർ ഇരുവരും ലജ്ജിച്ചു; സ്നേഹത്തോടെ പരസ്പരം ക്ഷമിച്ച് ഒരുമിച്ച് ആലിംഗനം ചെയ്തു.

Verse 31

ततः सुरैर्वन्द्यमानो ब्रह्मा लोकं निजं ययौ । वशिष्ठोऽप्यात्मनः स्थानं कौशिकोऽपि स्वामाश्रयम् ॥

പിന്നീട് ദേവന്മാർ സ്തുതിച്ചപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് പോയി. വസിഷ്ഠനും തന്റെ സ്ഥാനത്തേക്കും, കൗശികനും തന്റെ ആശ്രയത്തിലേക്കും പോയി.

Verse 32

एतदाडिबकं युद्धं हरिश्चन्द्रकथां तथा । कथयिष्यन्ति ये मर्त्याः सम्यक् श्रोष्यन्ति चैव ये ॥

ഈ ആഡിബക യുദ്ധവും ഹരിശ്ചന്ദ്രന്റെ കഥയും ആരെല്ലാം വിവരണം ചെയ്യും—അതുപോലെ ആരെല്ലാം അത് യഥാവിധി ശ്രവിക്കും—

Verse 33

तेषां पापापनॊदन्तु श्रुतं ह्येव करिष्यति । न चैव विघ्नकार्याणि भविष्यन्ति कदाचन ॥

അവർക്കു ഇതു ശ്രവിക്കുന്നതുമാത്രം പാപങ്ങളെ നശിപ്പിക്കും; ഏതുകാലത്തും അവർക്കു വിഘ്നകരമായ കർമങ്ങൾ ഉദിക്കുകയില്ല.