Previous Verse
Next Verse

Shloka 26

Adhyaya 76The Sixth Manvantara: Cakshusha Manu, the Child-Snatcher, and the Problem of Kinship

गुरुरुवाच कुतस्त्वं कथयानन्द ! चैत्रः को वा त्वयोच्यते ।

सङ्कटं महदाभाति क्व जातोऽत्र ब्रवीषि किम् ॥

gurur uvāca kutas tvaṃ kathayānanda caitraḥ ko vā tvayocyate | saṅkaṭaṃ mahad ābhāti kva jāto 'tra bravīṣi kim ||

ഗുരു പറഞ്ഞു— “ആനന്ദാ, നീ ഇങ്ങനെ എവിടെ നിന്നാണ് പറയുന്നത്? നീ പറയുന്ന ‘ചൈത്രൻ’ ആരാണ്? വലിയൊരു ഭയം പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു— നീ എവിടെയാണ് ജനിച്ചത്? നീ യഥാർത്ഥത്തിൽ എന്താണ് പറയുന്നത്?”

गुरुःthe teacher
गुरुः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootगुरु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Verbal action)
TypeVerb
Rootवच् (वच् धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
कुतःfrom where/whence
कुतः:
क्रियाविशेषण (Interrogative adverb)
TypeIndeclinable
Rootकुतः (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नवाचक (interrogative adverb)
त्वम्you
त्वम्:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1), एकवचन; सर्वनाम
कथयtell
कथय:
आज्ञा/विधि (Command)
TypeVerb
Rootकथय् (कथ् धातु से णिच्)
Formलोट् (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
आनन्दO Ānanda
आनन्द:
सम्बोधन (Address)
TypeNoun
Rootआनन्द (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन (8), एकवचन
चैत्रःCaitra
चैत्रः:
विषय (Topic)
TypeNoun
Rootचैत्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; व्यक्तिनाम
कःwho?
कः:
प्रश्न (Interrogative)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम
वाor
वा:
निपात (Particle)
TypeIndeclinable
Rootवा (अव्यय)
Formअव्यय; विकल्पार्थक (disjunctive particle)
त्वयाby you
त्वया:
कर्ता (Agent in passive)/करण (Instrument)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3), एकवचन; सर्वनाम
उच्यतेis called/said
उच्यते:
क्रिया (Verbal action)
TypeVerb
Rootवच् (वच् धातु)
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (passive): ‘is said/called’
सङ्कटम्trouble/difficulty
सङ्कटम्:
कर्ता/विषय (Subject/topic)
TypeNoun
Rootसङ्कट (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन
महत्great
महत्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; विशेषण ‘सङ्कटम्’
आभातिappears/seems
आभाति:
क्रिया (Verbal action)
TypeVerb
Rootभा (भा धातु) उपसर्ग ‘आ-’
Formलट् (Present), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
क्वwhere
क्व:
क्रियाविशेषण (Interrogative adverb)
TypeIndeclinable
Rootक्व (अव्यय)
Formअव्यय; प्रश्नवाचक देशवाचक (interrogative adverb of place)
जातःborn
जातः:
क्रियाविशेष (Predicate participle)
TypeVerb
Rootजन् (जन् धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; ‘त्वम्’ इत्यस्य विधेय
अत्रhere
अत्र:
अधिकरण (Location)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक (locative adverb)
ब्रवीषिyou say
ब्रवीषि:
क्रिया (Verbal action)
TypeVerb
Rootब्रू (ब्रू धातु)
Formलट् (Present), मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
किम्what?
किम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2), एकवचन; प्रश्नवाचक सर्वनाम
Guru to Ānanda

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

InquiryTruth-seekingCrisis recognitionTeacher’s discernment

FAQs

The guru models dharmic investigation: when duties depend on facts, one must inquire carefully rather than act on assumptions.

Didactic narrative (ācāra) framed as dialogue; not a pancalakṣaṇa core topic.

The ‘saṅkaṭa’ is also inner: when identity narratives clash, the mind destabilizes; the teacher’s questioning is the beginning of reintegration through discernment (viveka).