Previous Verse
Next Verse

Shloka 74

Adhyaya 61The Second Manvantara Begins: The Brahmin’s Swift Journey and Varuthini’s Temptation on Himavat

मार्कण्डेय उवाच इत्युक्त्वा स महाभागः स्पृष्ट्वापः प्रयतः शुचिः ।

प्राहेदं प्रणिपत्याग्निं गार्हपत्यं उपांशुना ॥

mārkaṇḍeya uvāca ity uktvā sa mahābhāgaḥ spṛṣṭvāpaḥ prayataḥ śuciḥ | prāhedaṃ praṇipatya agniṃ gārhapatyaṃ upāṃśunā ||

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം ആ ഭാഗ്യവാൻ ജലം സ്പർശിച്ച്, സംയമിതനായി ശുദ്ധനായി, ഗാർഹപത്യ അഗ്നിയെ നമസ്കരിച്ചു മൃദുസ്വരത്തിൽ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

मार्कण्डेयःMarkandeya
मार्कण्डेयः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (Nominative/1st), एकवचन (Singular)
उवाचsaid
उवाच:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
इतिthus
इति:
सम्बन्ध/वाक्य-चिह्न (Discourse marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formअव्यय; इति-शब्दः (quotative particle)
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
क्रियाविशेषण (Adverbial to main verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive), पूर्वकालिक-क्रिया (prior action)
सःhe
सः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; सर्वनाम
महाभागःthe very fortunate one
महाभागः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootमहाभाग (प्रातिपदिक: महा + भाग)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; समासः—कर्मधारय (great + fortunate)
स्पृष्ट्वाhaving touched
स्पृष्ट्वा:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeVerb
Rootस्पृश् (धातु) + क्त्वा (कृदन्त)
Formक्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (Gerund), पूर्वकालिक-क्रिया
अपःwaters
अपः:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootअप् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग (आपः—बहुवचन-प्रयोग), द्वितीया (Accusative/2nd), बहुवचन (Plural)
प्रयतःself-restrained
प्रयतः:
कर्तृविशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootप्रयत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; विशेषण (disciplined/controlled)
शुचिःpure
शुचिः:
कर्तृविशेषण (Qualifier of subject)
TypeAdjective
Rootशुचि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन; विशेषण (pure/clean)
प्राहsaid
प्राह:
क्रिया (Kriyā/Verb)
TypeVerb
Rootप्र + अह्/ब्रू (धातु; आह-रूप)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद; ‘आह/प्राह’ = said
इदम्this
इदम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; सर्वनाम
प्रणिपत्यhaving bowed
प्रणिपत्य:
क्रियाविशेषण (Adverbial)
TypeVerb
Rootप्र + नम् (धातु) + ल्यप् (कृदन्त)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त-अव्ययकृदन्त (Gerund), पूर्वकालिक-क्रिया; ‘having bowed down’
अग्निम्Agni (fire-god)
अग्निम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन
गार्हपत्यम्the gārhapatya (household) [fire]
गार्हपत्यम्:
कर्मविशेषण (Qualifier of object)
TypeAdjective
Rootगार्हपत्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; विशेषण (pertaining to gārhapatya fire)
उपांशुनाin a low voice
उपांशुना:
करण (Karaṇa/Instrument; manner)
TypeIndeclinable
Rootउपांशु (प्रातिपदिक)
Formतृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; अव्ययीभावार्थे—‘in a low voice/secretly’ (usage as adverbial instrumental)
Mārkaṇḍeya narrating the brāhmaṇa’s actions

{ "primaryRasa": "bhakti", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Agni (Gārhapatya)
Vedic ritualPurification (ācamana)Householder fire (gārhapatya)Truth-act (satya-kriyā) setup

FAQs

When confronted with crisis, the brāhmaṇa turns to disciplined ritual purity and reverence for Agni—signaling that dharma is enacted, not merely argued.

Ancillary ācāra/karma-kāṇḍa material within narrative; not directly one of the five purāṇic characteristics.

Touching water and bowing to Agni indicate inner cleansing and ignition of resolve; ‘soft speech’ suggests mantra-like restraint and focused intent.