Previous Verse
Next Verse

Shloka 34

Adhyaya 61The Second Manvantara Begins: The Brahmin’s Swift Journey and Varuthini’s Temptation on Himavat

मार्कण्डेय उवाच स एवम् चिन्तयन् विप्रो बभ्राम च हिमाचले ।

भ्रष्टपादौषधिबलो वैक्लवं परमं गतः ॥

mārkaṇḍeya uvāca sa evaṃ cintayan vipro babhrāma ca himācale | bhraṣṭapādauṣadhibalo vaiklavaṃ paramaṃ gataḥ ||

മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ട് ആ ബ്രാഹ്മണൻ ഹിമാലയപർവതത്തിൽ അലഞ്ഞു നടന്നു; പാദൗഷധികളാൽ ലഭിച്ച ശക്തി നഷ്ടപ്പെട്ട് അവൻ പരമ അസഹായതയിൽ വീണു.

मार्कण्डेयःMārkaṇḍeya
मार्कण्डेयः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootमार्कण्डेय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
एवम्thus
एवम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण
चिन्तयन्thinking
चिन्तयन्:
Karta (कर्ता) (विशेषणरूपेण)
TypeVerb
Rootचिन्त् (धातु) + चिन्तयत् (कृदन्त)
Formवर्तमानकृदन्त (शतृ), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि (active participle)
विप्रःthe brāhmaṇa
विप्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootविप्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
बभ्रामwandered
बभ्राम:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootभ्रम् (धातु)
Formलिट् (perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
and
:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक (conjunction)
हिमाचलेon/in the Himālaya mountain
हिमाचले:
Adhikaraṇa (अधिकरण)
TypeNoun
Rootहिम + अचल (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास: हिमः अचलः; पुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
भ्रष्टपादौषधिबलःwhose strength from the foot-herb had failed
भ्रष्टपादौषधिबलः:
Karta (कर्ता) (विशेषण)
TypeAdjective
Rootभ्रष्ट + पाद + औषधि + बल (प्रातिपदिक)
Formसमास (बहुपद; षष्ठी/तत्पुरुषभाव): पादौषधिबलस्य भ्रष्टः (whose foot-herb strength was lost); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषणम् ‘विप्रः’
वैक्लवम्helplessness
वैक्लवम्:
Karma (कर्म) (गतः इत्यस्य)
TypeNoun
Rootवैक्लव (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
परमम्extreme
परमम्:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘वैक्लवम्’ इति विशेषणम्
गतःhaving reached / fallen into
गतः:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु) + गत (कृदन्त)
Formभूतकृदन्त (क्त), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्तरि; ‘प्राप्तः’ अर्थे
Mārkaṇḍeya (narrator within the Purāṇa’s dialogue framework)

{ "primaryRasa": "karuna", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Physical exhaustionWandering (bhramaṇa)Narrative transition

FAQs

The text acknowledges embodied limits: spiritual intent alone does not erase physical fatigue. Compassionate guidance becomes necessary when self-reliance collapses.

Ākhyāna; a connective narration that moves the plot toward encounter and testing (often involving temptation or aid).

Loss of ‘auṣadhi-bala’ hints at the fading of external supports; the seeker is brought to vulnerability, a common precondition for transformative encounters.