Previous Verse
Next Verse

Shloka 20

Adhyaya 20Ritadhvaja’s Companionship with the Naga Princes and the Origin of the Horse Kuvalaya

अनापृष्टकथो वाग्मी विद्वान् मैत्रो गुणाकरः ।

मान्यमानयिता धीमान् ह्रीमान् विनयभूषणः ॥

anāpṛṣṭakatho vāgmī vidvān maitro guṇākaraḥ |

mānyamānayitā dhīmān hrīmān vinaya-bhūṣaṇaḥ ||

അവൻ ചോദിക്കാതെ സംസാരിക്കുകയില്ല; വാഗ്മി, പണ്ഡിതൻ, സുഹൃദ്‌ഭാവമുള്ളവൻ, ഗുണനിധി; പൂജ്യരെ ആദരിക്കുന്നവൻ, ബുദ്ധിമാൻ, വിനീതൻ, സദാചാരഭൂഷിതൻ।

anāpṛṣṭa-kathaḥone who speaks unasked
anāpṛṣṭa-kathaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootan- (नञ्) + āpṛṣṭa (ā-√pṛcch धातु, क्त) + katha (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa compound (तत्पुरुष): ‘anāpṛṣṭā kathā yasya’ (one whose talk is unasked / who speaks without being asked); Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
vāgmīeloquent
vāgmī:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvāgmin (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
vidvānlearned
vidvān:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootvidvas (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
maitraḥfriendly
maitraḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootmaitra (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
guṇa-ākaraḥtreasury of virtues
guṇa-ākaraḥ:
Viśeṣya-nāma/Upādhi (उपाधि)
TypeNoun
Rootguṇa (प्रातिपदिक) + ākara (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa compound (तत्पुरुष): ‘guṇānām ākaraḥ’ (mine/store of virtues); Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
mānya-mānayitāhonorer of the worthy
mānya-mānayitā:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeNoun
Rootmānya (प्रातिपदिक) + mānayitṛ (√man धातु, णिच् + तृच्)
FormTatpuruṣa compound (तत्पुरुष): ‘mānyān mānayati’ (one who honors the honorable); Agent noun (कर्तृवाचक तृच्), Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
dhīmānintelligent
dhīmān:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Rootdhīmat (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
hrīmānmodest
hrīmān:
Viśeṣaṇa (विशेषण)
TypeAdjective
Roothrīmat (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
vinaya-bhūṣaṇaḥornament of humility
vinaya-bhūṣaṇaḥ:
Viśeṣya-nāma/Upādhi (उपाधि)
TypeNoun
Rootvinaya (प्रातिपदिक) + bhūṣaṇa (प्रातिपदिक)
FormTatpuruṣa compound (तत्पुरुष): ‘vinayasya bhūṣaṇam’ (ornament of humility); Masculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
Nāga-sons to their father (reported by Jaḍa)

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Ethics of speech (anāpṛṣṭa-kathā)Virtue catalogue (guṇa)Royal/ideal personality traitsVinaya and hrī

FAQs

A compact dharma-profile: restraint in speech, learning, friendliness, and humility are presented as the true ornaments of a person—more valuable than status or power.

Didactic characterization within vaṃśānucarita-style storytelling (describing a notable person’s virtues), though not a formal dynastic list.

‘Not speaking unasked’ indicates mastery over vāk-indriya; such restraint is a subtle tapas that preserves prāṇa and steadies manas, enabling higher clarity (dhī).