Shloka 14
Adhyaya 20 — Ritadhvaja’s Companionship with the Naga Princes and the Origin of the Horse Kuvalaya
विना ताभ्यां न बुभुजे न सस्त्रौ न पपौ मधु ।
न रराम न जग्राह शास्त्राण्यात्मगुणर्धये ॥
vinā tābhyāṃ na bubhuje na sastrau na papau madhu |
na rarāma na jagrāha śāstrāṇy ātma-guṇardhaye ||
ആ രണ്ടുപേരില്ലാതെ അവൻ ഭക്ഷണം കഴിക്കുകയില്ല, വസ്ത്രം ധരിക്കുകയോ ആയുധം കെട്ടുകയോ ചെയ്യുകയില്ല, മദ്യം കുടിക്കുകയുമില്ല. അവൻ ആനന്ദിക്കുകയില്ല; സ്വന്തം ഗുണവർദ്ധനയ്ക്കായി ശാസ്ത്രപഠനവും ചെയ്തില്ല।
{ "primaryRasa": "karuna", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }
FAQs
Even good association can become bondage when it turns into dependence: separation leads to collapse of routine, pleasures, and even dharmic self-improvement (study). The implied counsel is balance—saṅga should support svadharma, not replace it.
Ākhyāna/Upākhyāna illustrating dharma through character psychology; ancillary to the Purāṇic aim of instruction rather than a pancalakṣaṇa core item here.
The mind that externalizes its happiness becomes inert when the object is absent; the verse dramatizes how rajas/tamas surge when the inner locus of contentment is not cultivated.