Shloka 12
विराटसभायां पाण्डवानां प्रवेशः — Arjuna’s Encomium of Yudhiṣṭhira in Virāṭa’s Court
ततो गजे राजनि चैव भिन्ने भग्ने विकर्णे च सपादरक्षे । गाण्डीवमुक्तिविशिखेै: प्रणुन्ना- स््ते योधमुख्या: सहसापजग्मु:,इस प्रकार गजराज और कुरुराज दोनोंके घायल होने तथा गजराजके पादरक्षकोंसहित विकर्णके भाग जानेपर गाण्डीव धनुषसे छूटे हुए सायकोंकी मार खाकर पीड़ित हुए समस्त मुख्य-मुख्य योद्धा सहसा मैदान छोड़कर भाग गये
tato gaje rājani caiva bhinne bhagne vikarṇe ca sapādarākṣe | gāṇḍīvamuktiviśikhaiḥ praṇunnās te yodhamukhyāḥ sahasā pajagmuḥ ||
അതിനുശേഷം ഗജരാജനും കുരുരാജനും വ്രണിതരായി; ഗജത്തിന്റെ പാദരക്ഷകരോടുകൂടെ വികർണനും പരാജിതനായി ഓടി. ഗാണ്ഡീവത്തിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട ശരങ്ങളുടെ പ്രഹാരത്തിൽ പീഡിതരായ പ്രധാന യോദ്ധാക്കൾ എല്ലാവരും പെട്ടെന്ന് रणഭൂമി വിട്ട് പാഞ്ഞോടി.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the fragility of battlefield morale: when leadership and key supports (king, war-elephant, guards) are wounded or routed, even prominent warriors may abandon the field. Ethically, it contrasts steadfast kṣatriya resolve with the human tendency toward fear when faced with overwhelming force.
A decisive volley from the Gāṇḍīva wounds the royal elephant and the Kuru king; Vikarṇa, along with the elephant’s foot-guards, is routed. Under the pressure of Arjuna’s arrows, the leading warriors suddenly flee the battlefield.