Shloka 32
Śamī-vṛkṣe śastra-nidhāna and Entry into Virāṭa’s Capital (शमीवृक्षे शस्त्रनिधानम्)
आबद्धं शवमत्रेति गन्धमाप्राय पूतिकम् । अशीतिशतवर्षेयं माता न इति वादिन:,इसके बाद पाण्डवोंने एक मृतकका शव लाकर उस वृक्षकी शाखामें बाँध दिया। उसे बाँधनेका उद्देश्य यह था कि इसकी दुर्गन्ध नाकमें पड़ते ही लोग समझ लेंगे कि इसमें सड़ी लाश बँधी है; अतः दूरसे ही वे इस शमीवृक्षको त्याग देंगे। परंतप पाण्डव इस प्रकार उस शमीवृक्षपर शव बाँधकर उस वनमें गाय चरानेवाले-ग्वालों और भेड़ पालनेवाले गड़रियोंसे शव बाँधनेका कारण बताते हुए इस प्रकार कहते थे--“यह एक सौ अस्सी वर्षकी हमारी माता है। हमारे कुलका यह धर्म है, इसलिये ऐसा किया है। हमारे पूर्वज भी ऐसा ही करते आये हैं।'” इस प्रकार शत्रुओंका संहार करनेवाले वे कुन्तीपुत्र नगरके निकट आ पहुँचे
ābaddhaṃ śavam atreti gandham āprāya pūtikam | aśītiśatavarṣeyam mātā na iti vādinaḥ ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—“ഇവിടെ ഒരു ശവം കെട്ടിയിരിക്കുന്നു; അതിന്റെ പുഴുത്ത ദുർഗന്ധം പരക്കുന്നു.” അവർ—“ഇത് ഞങ്ങളുടെ നൂറ്റി എൺപത് വയസ്സുള്ള അമ്മയാണ്”—എന്ന് പറഞ്ഞ് അങ്ങനെ വിശദീകരിച്ചു. പാണ്ഡവർ ശമീമരത്തിന്റെ കൊമ്പുകളിൽ ഒരു ശവം കെട്ടി, ദുർഗന്ധം മൂലം ആളുകൾ അകലെ നിൽക്കേണ്ടതാക്കി, അവിടെ ഒളിപ്പിച്ച ആയുധങ്ങൾ ആരും കണ്ടെത്താതിരിക്കാൻ കാത്തു; വനത്തിൽ പശുക്കളെ മേയ്ക്കുന്ന ഗോപാലന്മാരോടും ആടുകളെ കാക്കുന്ന ഇടയന്മാരോടും ഇത് കുലധർമ്മവും പൂർവ്വികാചാരവും ആണെന്ന് പറഞ്ഞ്, ശത്രുനിബർഹണരായ കുന്തീപുത്രർ നഗരസമീപത്തെത്തി.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights pragmatic conduct under constraint: to protect a higher duty (safeguarding their arms and maintaining incognito during exile), the Pāṇḍavas employ a socially repelling deterrent and a conventional-sounding explanation. It raises an ethical tension between truthfulness and the necessity of strategic concealment in service of dharma.
The Pāṇḍavas tie a corpse to a śamī tree so that the foul smell will keep herdsmen away, preventing discovery of what they have concealed there. When questioned, they claim it is their very old mother and that this is an ancestral custom, and then proceed toward the city area.