Shloka 33
Śamī-vṛkṣe śastra-nidhāna and Entry into Virāṭa’s Capital (शमीवृक्षे शस्त्रनिधानम्)
कुलधर्मो5यमस्माकं पूर्वराचरितो5पि वा । समासज्ज्याथ वृक्षेडस्मिन्निति वै व्याहरन्ति ते,इसके बाद पाण्डवोंने एक मृतकका शव लाकर उस वृक्षकी शाखामें बाँध दिया। उसे बाँधनेका उद्देश्य यह था कि इसकी दुर्गन्ध नाकमें पड़ते ही लोग समझ लेंगे कि इसमें सड़ी लाश बँधी है; अतः दूरसे ही वे इस शमीवृक्षको त्याग देंगे। परंतप पाण्डव इस प्रकार उस शमीवृक्षपर शव बाँधकर उस वनमें गाय चरानेवाले-ग्वालों और भेड़ पालनेवाले गड़रियोंसे शव बाँधनेका कारण बताते हुए इस प्रकार कहते थे--“यह एक सौ अस्सी वर्षकी हमारी माता है। हमारे कुलका यह धर्म है, इसलिये ऐसा किया है। हमारे पूर्वज भी ऐसा ही करते आये हैं।'” इस प्रकार शत्रुओंका संहार करनेवाले वे कुन्तीपुत्र नगरके निकट आ पहुँचे
kuladharmo ’yam asmākaṃ pūrvarācārito ’pi vā | samāsajjya atha vṛkṣe ’sminn iti vai vyāharanti te ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—“ഇത് ഞങ്ങളുടെ കുലധർമ്മം; പൂർവ്വികരും ഇതേപോലെ ആചരിച്ചിട്ടുണ്ട്.” എന്ന് പറഞ്ഞ് അവർ അതിനെ ഈ വൃക്ഷത്തിൽ കെട്ടി, അങ്ങനെ തന്നെ പ്രസ്താവിച്ചു. പ്രസംഗവശാൽ, പാണ്ഡവർ ശമീമരത്തിൽ ശവം കെട്ടിയത് ദുർഗന്ധം മൂലം വഴിയാത്രക്കാർ അകലെ നിൽക്കാനും അവിടെ ഒളിപ്പിച്ച ആയുധങ്ങൾ വെളിവാകാതിരിക്കാനും ആയിരുന്നു; ഗോപാലന്മാരുടെയും ഇടയന്മാരുടെയും മുമ്പിൽ ഇതിനെ ‘കുലധർമ്മം’ എന്നും പൂർവ്വാചാരം എന്നും പറഞ്ഞ് അവർ അജ്ഞാതവാസ പ്രതിജ്ഞ കാത്തു.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds ‘kuladharma’—the authority of inherited custom—while the surrounding episode shows how claims of tradition can be used strategically. Ethically, it raises the tension between truthfulness and the protection of a higher obligation (safeguarding their identity and weapons during ajñātavāsa).
The Pāṇḍavas fasten a corpse to the śamī tree to keep people away by the smell, preventing discovery of their hidden weapons. When questioned by local herders, they explain it as an ancestral family practice, and then proceed toward the vicinity of the city.