Shloka 29

Dhaumya’s Counsel on Incognito Conduct in a Royal Household (राजवसतौ आचरण-निति)

Devanagari script

नित्यं हि प्रतिषिद्ध तु पुरस्तादासनं महत्‌ | न च संदर्शने किज्चित्‌ प्रवृत्तमपि संजयेत्‌,राजाके सामने किसीके लिये भी ऊँचा आसन लगाना सर्वथा निषिद्ध है। उसकी आँखोंके सामने यदि कोई पुरस्कार-वितरण या वेतनदान आदिका कार्य हो रहा हो, तो उसमें बिना बुलाये स्वयं पहले लेनेकी चेष्टा नहीं करनी चाहिये

Transliteration

nityaṁ hi pratiṣiddhaṁ tu purastād āsanaṁ mahat | na ca sandarśane kiñcit pravṛttam api sañjayet ||

Translation

രാജാവിന്റെ സന്നിധിയിൽ ഉയർന്ന ആസനം സ്വീകരിക്കുന്നത് എപ്പോഴും നിരോധിതമാണ്. കൂടാതെ അവന്റെ കണ്ണുമുമ്പിൽ പ്രതിഫലങ്ങളോ വേതനമോ പോലുള്ള വിതരണം നടക്കുകയാണെങ്കിലും, വിളിക്കാതെ സ്വയം മുന്നോട്ട് ചെന്നു എന്തെങ്കിലും എടുക്കാൻ ശ്രമിക്കരുത്.

Word by Word

• {'nityam': 'always, at all times', 'hi': 'indeed, for', 'pratiṣiddham': 'forbidden, prohibited', 'tu': 'but, indeed (emphatic)', 'purastāt': 'in front, in the presence (of someone)', 'āsanam': 'seat, sitting place', 'mahat': 'great, high, lofty', 'na ca': 'and not

• nor', 'sandarśane': 'in (someone’s) sight

• in the presence/at the viewing', 'kiñcit': 'anything

• any matter', 'pravṛttam': 'set in motion

• being carried out', 'api': 'even, although', 'sañjayet': 'should urge on/press forward

Speaker

धौग्य उवाच

Characters & Entities

• Dhaumya
• king (rājā, implied by context)

Educational Q&A

What is the core teaching?

Maintain humility and proper decorum before authority: do not assume elevated status in the king’s presence, and do not claim gifts or payments uninvited; wait to be called.

What is happening in the narrative?

Dhaumya lays down rules of conduct for behavior at court—how one should sit and how one should act when rewards or wages are being distributed in the king’s presence.