Shloka 12
शमीवृक्षस्थायुधप्रकाशनम् / Revelation and Identification of the Weapons on the Śamī Tree
रथनागाश्व॒कलिलां पत्तिध्वजसमाकुलाम् | दृष्टवैव हि परानाजौ मन: प्रव्यथतीव मे,रथ, हाथी और घोड़ोंसे यह कौरवदल खचाखच भरा हुआ है। पैदल सिपाहियों और असंख्य ध्वजाओंसे व्याप्त है। इसलिये रणभूमिमें इन शत्रुओंको देखकर ही मेरा हृदय व्यथित-सा हो गया है
rathanāgāśvakalilāṁ pattidhvajasamākulām | dṛṣṭvaiva hi parān ājau manaḥ pravyathatīva me ||
രഥങ്ങളും ആനകളും കുതിരകളും കൊണ്ട് ആ സൈന്യം കുത്തിനിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; പടയാളികളും എണ്ണമറ്റ പതാകകളും കൊണ്ട് അത് നിറഞ്ഞുകവിഞ്ഞിരിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് യുദ്ധഭൂമിയിൽ ആ ശത്രുക്കളെ കണ്ടമാത്രം എന്റെ മനസ്സ് വിറച്ച് വ്യഥിതമാകുന്നു.
उत्तर उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the natural human response of fear when confronted with overwhelming force, setting up the ethical and dharmic question of how a warrior should act despite inner trembling—an entry point to discussions on courage, duty, and steadiness of mind in crisis.
On seeing the Kaurava forces arrayed for battle—crowded with chariots, elephants, horses, infantry, and banners—Prince Uttara becomes anxious and admits that his heart is shaken merely by the sight of the enemy host.