Shloka 20
उत्तरो बृहन्नडां सारथ्याय नियुङ्क्ते — Uttara Appoints Bṛhannadā as Charioteer
'जैसे वज्रपाणि इन्द्र समस्त असुरोंको परास्त कर देते हैं, उसी प्रकार आप युद्धमें सम्पूर्ण कौरवोंको जीतकर महान् यश प्राप्त करके पुन: इस नगरमें प्रवेश करें ।। त्वं हि राष्ट्रस्य परमा गतिर्मत्स्यपते: सुत: । यथा हि पाण्डुपुत्राणामर्जुनो जयतां वर:,“मत्स्यराजके सुयोग्य पुत्र होनेके कारण आप ही इस राष्ट्रके महान् आश्रय हैं। जैसे विजयी वीरोंमें श्रेष्ठ अर्जुन पाण्डवोंके उत्तम आश्रय हैं, उसी प्रकार आप भी निश्चय ही इस राज्यके निवासियोंकी परम गति हैं। हम सभी मत्स्यदेशवासी आज आपको पाकर ही गतिमान् (सनाथ) हैं!
vaiśaṃpāyana uvāca | yathā vajrapāṇir indraḥ samastān asurān parājayati, tathā tvaṃ yuddhe samagrān kauravān jitvā mahad yaśaḥ prāpya punaḥ asmin nagare praviśa || tvaṃ hi rāṣṭrasya paramā gatir matsyapateḥ sutaḥ | yathā hi pāṇḍuputrāṇām arjuno jayatāṃ varaḥ, tathā tvam api niścayena rājyanivāsināṃ paramā gatiḥ | vayaṃ sarve matsyadeśavāsinaḥ adya tvāṃ prāpyaiva sanāthāḥ (gatimantaḥ) ||
വജ്രപാണിയായ ഇന്ദ്രൻ സമസ്ത അസുരന്മാരെയും കീഴടക്കുന്നതുപോലെ, നീയും യുദ്ധത്തിൽ മുഴുവൻ കൗരവസേനയെയും ജയിച്ച് മഹായശസ്സു നേടി പിന്നെയും ഈ നഗരത്തിൽ പ്രവേശിക്കട്ടെ. ഹേ മത്സ്യപതിയുടെ പുത്രാ! നീയാകുന്നു ഈ രാജ്യത്തിന്റെ പരമാശ്രയം, പരമഗതി. ജയികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ അർജുനൻ പാണ്ഡുപുത്രന്മാരുടെ മുഖ്യാധാരമായതുപോലെ, നീയും ഈ രാജ്യജനങ്ങളുടെ പരമ ആശ്രയമാകുന്നു. ഇന്ന് ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും മത്സ്യദേശവാസികൾ നിന്നെ ലഭിച്ചതിനാൽ സനാഥരായി മാറിയിരിക്കുന്നു.
वैशमग्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames righteous leadership as protective refuge: a capable prince/warrior is praised not merely for victory, but for becoming the ‘paramā gatiḥ’—the people’s highest support. Fame (yaśas) is presented as the ethical fruit of defending the realm and restoring safety.
In Virāṭa Parva, the speaker extols the Matsya prince as the kingdom’s main reliance, urging him to defeat the Kauravas and return in triumph. The praise uses two exemplars—Indra defeating Asuras and Arjuna as the Pāṇḍavas’ best victor—to elevate the prince’s role as protector of Matsya.