Shloka 7
Virāṭa Rescued from Suśarmā; Night Battle and Royal Gratitude (विराटमोक्षणं सुशर्मवधाभिमुखं च)
पक्षिणश्वापतन् भूमौ सैन्येन रजसा5<वृता: । इषुभिव्यतिसर्पदूभिरादित्योडन्तरधीयत,सेनाकी धूलसे आच्छादित होकर उड़ते हुए पक्षी भी भूमिपर गिर जाते थे। दोनों ओरसे छूटे हुए बाणोंद्वारा (आकाश खचाखच भर जानेके कारण) सूर्यदेवका दीखना बंद हो गया
pakṣiṇaś cāpatan bhūmau sainyena rajasāvṛtāḥ | iṣubhir vyatisarpadbhiḥ ādityo ’ntaradhīyata ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— സൈന്യം ഉയർത്തിയ പൊടിയിൽ മൂടപ്പെട്ട് പറന്ന പക്ഷികളും നിലത്തേക്ക് വീണുപോയി. ഇരുപക്ഷത്തുനിന്നും വിട്ട അമ്പുകൾ പ്രവാഹങ്ങളെന്നപോലെ ആകാശത്ത് പരസ്പരം മുറിച്ചുകടന്ന് പാഞ്ഞപ്പോൾ, സൂര്യനും കാഴ്ചയിൽ നിന്ന് മറഞ്ഞുപോയി—അത്ര ഘനമായിരുന്നു പൊടിയും ശരവൃഷ്ടിയും.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the dehumanizing scale of warfare: when conflict becomes all-consuming, even nature (birds, sunlight) is overwhelmed. Ethically, it functions as a warning about how unchecked martial fury and mass violence obscure clarity and order—symbolized by the Sun being hidden.
A fierce battle is underway. Dust raised by the troops fills the air so heavily that birds cannot fly and drop to the ground. Simultaneously, volleys of arrows crisscross the sky in such density that the Sun is no longer visible.