Shloka 30
Virāṭa Rescued from Suśarmā; Night Battle and Royal Gratitude (विराटमोक्षणं सुशर्मवधाभिमुखं च)
Devanagari script
ततः सैन्यं महाराज मत्स्यराजसुशर्मणो: । नाभ्यजानात् तदान्योन्यं सैन्येन रजसा55वृतम्,महाराज! तदनन्तर सैनिकोंके पैरोंसे इतनी धूल उड़ी कि मत्स्यनरेश तथा सुशर्मा दोनोंकी सेनाएँ उससे आच्छादित हो गयीं और एक-दूसरेके विषयमें यह भी न जान सकीं कि कौन कहाँ क्या कर रहा है?
Translation
മഹാരാജാ! തുടർന്ന് സൈനികരുടെ പാദങ്ങളിൽ നിന്നുയർന്ന പൊടിയിൽ മത്സ്യരാജൻ വിരാടന്റെയും സുശർമയുടെയും സൈന്യങ്ങൾ മൂടപ്പെട്ടു; അപ്പോൾ ആരെവിടെ എന്ത് ചെയ്യുന്നു എന്നത് പരസ്പരം തിരിച്ചറിയാൻ പോലും കഴിയാതെ പോയി।
Word by Word
ततःthen, thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
सैन्यम्army
सैन्यम्:
Karta
TypeNoun
Rootसैन्य
FormNeuter, Nominative, Singular
महाराजO great king
महाराज:
TypeNoun
Rootमहाराज
FormMasculine, Vocative, Singular
मत्स्यराजसुशर्मणोःof the Matsya-king and (of) Susharman
मत्स्यराजसुशर्मणोः:
TypeNoun
Rootमत्स्यराज + सुशर्मन्
FormMasculine, Genitive, Dual
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
अभ्यजानात्recognized, knew
अभ्यजानात्:
TypeVerb
Rootअभि + √ज्ञा
FormImperfect (Laṅ), 3rd, Singular, Parasmaipada
तदाthen, at that time
तदा:
TypeIndeclinable
Rootतदा
अन्योन्यम्each other (mutually)
अन्योन्यम्:
Karma
TypePronoun/Adjective
Rootअन्योन्य
FormMasculine/Neuter, Accusative, Singular, used adverbially: 'each other'
सैन्येनby/with the army
सैन्येन:
Karana
TypeNoun
Rootसैन्य
FormNeuter, Instrumental, Singular
रजसाby/with dust
रजसा:
Karana
TypeNoun
Rootरजस्
FormNeuter, Instrumental, Singular
आवृतम्covered, enveloped
आवृतम्:
TypeAdjective
Rootआ + √वृ (वृणोति/वृणुते) → आवृत
FormNeuter, Nominative, Singular, kta (past passive participle)
महाराजO great king
महाराज:
TypeNoun
Rootमहाराज
FormMasculine, Vocative, Singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes