Shloka 23
Virāṭa Rescued from Suśarmā; Night Battle and Royal Gratitude (विराटमोक्षणं सुशर्मवधाभिमुखं च)
चरन् स विविधान् मार्गान् रथेन रथसत्तम: | त्रिगर्तानां सुशर्माणमार्च्छ॑द् रुक्मरथं रणे,रथियोंमें श्रेष्ठ राजा विराटने रथके द्वारा विविध मार्गोंसे चलते--अनेक प्रकारके रणकौशल दिखाते हुए उस युद्धमें त्रिग्तोंके पाँच सौ रथी, आठ सौ घुड़सवार तथा पाँच महारथियोंको मार गिरानेके पश्चात् स्वर्णभूषित रथपर बैठे हुए सुशर्मापर धावा किया
caran sa vividhān mārgān rathena rathasattamaḥ | trigartānāṃ suśarmāṇam ārcchad rukmarathaṃ raṇe ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— രഥയോദ്ധാക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവ് വിരാടൻ രഥത്തിൽ പലവിധ മാർഗങ്ങളിലൂടെ സഞ്ചരിച്ച് യുദ്ധകൗശലത്തിന്റെ നാനാ തന്ത്രങ്ങളും പ്രകടിപ്പിച്ചു. ആ പോരിൽ ത്രിഗർത്തരുടെ അഞ്ഞൂറ് രഥികരെയും എട്ടുനൂറ് അശ്വാരോഹികളെയും അഞ്ചു മഹാരഥന്മാരെയും വീഴ്ത്തിയ ശേഷം, സ്വർണാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിച്ച രഥത്തിൽ ഇരുന്ന ത്രിഗർത്തരാജൻ സുശർമനിലേക്കു അദ്ദേഹം നേരിട്ട് പാഞ്ഞുകയറി.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores kṣatriya-dharma: a ruler must protect his people through courage, disciplined martial skill, and direct confrontation of wrongdoing. Tactical intelligence (moving by varied routes) is presented as a legitimate part of righteous warfare when used to defend the realm.
In the battle against the Trigartas, King Virāṭa maneuvers his chariot along different approaches and then charges at their leader Suśarmā, who is described as riding a gold-adorned chariot.