Shloka 4
Virāṭa-parva, Adhyāya 12 — Concealed Service in Matsya and Bhīma’s Arena Victory
अभ्येत्य राजानममित्रहाब्रवी - ज्जयो<स्तु ते पार्थिव भद्रमस्तु व: । हयेषु युक्तो नृप सम्मतः: सदा तवाश्वसूतो निपुणो भवाम्यहम्,तत्पश्चात् राजसेवकोंके साथ राजाके समीप आकर शत्रुहन्ता नकुलने कहा--“राजन्! आपकी जय हो। आपका कल्याण हो। मैं घोड़ोंको शिक्षा देनेमें निपुण हूँ और अनेक राजाओंसे सम्मानित हूँ। मैं सदा आपके घोड़ोंका चतुर सारथि हो सकता हूँ
abh्यetya rājānam amitrahābravīt—jayo 'stu te pārthiva bhadram astu vaḥ | hayeṣu yukto nṛpa sammataḥ sadā tavāśvasūto nipuṇo bhavāmy aham ||
പിന്നീട് ശത്രുഹന്താവായ നകുലൻ രാജസേവകരോടൊപ്പം രാജാവിന്റെ സമീപത്ത് ചെന്നു പറഞ്ഞു—“ഹേ പാർത്ഥിവ! നിനക്ക് ജയം ഉണ്ടാകട്ടെ; നിനക്ക് മംഗളം ഉണ്ടാകട്ടെ. കുതിരകളെ പരിശീലിപ്പിക്കാനും പരിപാലിക്കാനും ഞാൻ നിപുണനാണ്; രാജാക്കന്മാരിൽ സദാ മാന്യനായി കണക്കാക്കപ്പെട്ടവനുമാണ്. ഞാൻ നിന്റെ അശ്വസൂതനായി (സാരഥിയായി)യും അശ്വപരിശീലകനായി യും നിരന്തരം സേവിക്കാം.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights dharma through prudent self-control: even a noble warrior may adopt humble service and concealment to keep a vow, avoid needless conflict, and protect the host kingdom—showing that right conduct depends on context and duty, not merely status.
During the incognito year in Virāṭa’s kingdom, Nakula approaches the king and offers his services as an expert in horses—training and charioteering—presenting a credible role that fits his abilities while maintaining the Pandavas’ concealment.