Shloka 14
Nakula’s Reception in Matsya: Appointment as Aśvasūta
Horse-master
तथा स सत्रेण धनंजयो वसन् प्रियाणि कुर्वन् सह ताभिरात्मवान् । तथा च तं तत्र न जज्ञिरे जना बहिश्चरा वाप्यथ चान्तरेचरा:,शक्तिशाली अर्जुन विराटकन्या उत्तरा, उसकी सखियों तथा सेविकाओंको भी गीत, वाद्य एवं नृत्यकलाकी शिक्षा देने लगे। इससे वे उन सबके प्रिय हो गये। छद्मवेशमें कन्याओंके साथ रहते हुए भी अर्जुन अपने मनको सदा पूर्णरूपसे वशमें रखते और उन सबको प्रिय लगनेवाले कार्य करते थे। इस रूपमें वहाँ रहते हुए अर्जुनको बाहर अथवा अन्तःपुरके कोई भी मनुष्य पहचान न सके
tathā sa satreṇa dhanañjayo vasan priyāṇi kurvan saha tābhir ātmavān | tathā ca taṃ tatra na jajñire janā bahiścarā vāpy atha cāntarecarāḥ ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— ഇങ്ങനെ ആത്മനിയന്ത്രണമുള്ള ധനഞ്ജയൻ അവിടെ താൻ സ്വീകരിച്ച വേഷത്തിൽ തന്നെ താമസിച്ചു, ആ സ്ത്രീകളോടൊപ്പം ഇരുന്നു അവർക്കു പ്രിയമായ കാര്യങ്ങൾ ചെയ്തു. അതുകൊണ്ട് അവിടെ പുറത്തു നടക്കുന്നവരും അന്തഃപുരത്തിനുള്ളിലെവരും— ആരും അവനെ തിരിച്ചറിഞ്ഞില്ല.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights ethical self-mastery: even in close proximity to potentially compromising situations, one should remain ātmavān (self-possessed), act with propriety, and maintain a blameless reputation—especially when duty requires secrecy.
Arjuna, living in disguise in Virāṭa’s household, behaves in a manner pleasing to the women around him while keeping strict control over himself. Because of his careful conduct and effective disguise, neither outsiders nor inner-palace attendants recognize his true identity.