Shloka 109
Tīrtha-yātrā: Phalaśruti and Sacred Geography from Lohitya to Prayāga
Pulastya’s Instruction
ततो नैमिषकुण्जं च समासाद्य कुरूद्धह | ऋषय : किल राजेन्द्र नैमिषेयास्तपस्विन:,कुरुश्रेष्ठ! तत्पश्चात् नैमिषकुठ्जकी यात्रा करे। राजेन्द्र! कहते हैं, नैमिषारण्यके निवासी तपस्वी ऋषि पहले कभी तीर्थयात्राके प्रसंगसे कुरुक्षेत्रमें गये थे। भरतश्रेष्ठ] उसी समय उन्होंने सरस्वतीकुंजका निर्माण किया था (वही नैमिषकुंज कहलाता है)
tato naimiṣakuñjaṃ ca samāsādya kurūddhaha | ṛṣayaḥ kila rājendra naimiṣeyās tapasvinaḥ ||
അതിനുശേഷം, ഹേ കുരുവംശദഹകാ, അവൻ ‘നൈമിഷകുഞ്ജം’ എന്നറിയപ്പെടുന്ന ആ കാവിലെത്തി. രാജേന്ദ്രാ! നൈമിഷാരണ്യത്തിലെ തപസ്വികളായ ഋഷിമാർ ഒരിക്കൽ തീർത്ഥയാത്രയുടെ അവസരത്തിൽ കുരുക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് വന്നതായി പറയുന്നു. അന്നേ അവർ സരസ്വതീതീരത്ത് ഒരു പുണ്യകുഞ്ജം സ്ഥാപിച്ചു; അതിനാലാണ് അത് ‘നൈമിഷകുഞ്ജം’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായത്.
घुलस्त्य उवाच
Educational Q&A
Sacred places gain and retain sanctity through the tapas and conduct of righteous sages; pilgrimage is portrayed as a dharmic act that connects communities to remembered holy geography and reinforces ethical tradition.
The speaker describes arriving at Naimiṣakuñja and reports a tradition: ascetic sages from Naimiṣāraṇya once visited Kurukṣetra on pilgrimage and established a sacred grove on the Sarasvatī, which became known as Naimiṣakuñja.