Shloka 6

दमयन्त्याः कार्यनिश्चयः — Damayantī’s Crisis Plan and Vārṣṇeya’s Departure

Devanagari script

तत्र सम पीना दृश्यन्ते बाहव: परिघोपमा: । आकारवर्णसुश्लक्ष्णा: पञज्चशीर्षा इवोरगा:,वहाँ भूमिपालोंकी (पाँच अँगुलियोंसे युक्त) परिघ-जैसी मोटी भुजाएँ आकार-प्रकार और रंगमें अत्यन्त सुन्दर तथा पाँच मस्तकवाले सर्पके समान दिखायी देती थीं

Transliteration

tatra samapīnā dṛśyante bāhavaḥ parighopamāḥ | ākāravarṇasuślakṣṇāḥ pañcaśīrṣā ivoragāḥ ||

Translation

അവിടെ ഭൂപാലന്മാരുടെ ഭുജങ്ങൾ സമമായി പുഷ്ടവും പരിഘംപോലെ ദൃഢവുമായതായി കണ്ടു. ആകൃതിയിലും വർണ്ണത്തിലും അത്യന്തം മൃദുലവും മനോഹരവും ആയി, പഞ്ചശിരസ്സുള്ള നാഗങ്ങളെപ്പോലെ തോന്നി॥

Word by Word

• तत्र: there
• तत्र: Adhikarana
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र

• सम्: together; evenly; completely (prefix/adverbial)
• Type: Indeclinable
• Root: सम्

• पीना: thick, stout
• पीना: Karta
• Type: Adjective
• Root: पीन
• Form: Masculine, Nominative, Plural

• दृश्यन्ते: are seen, appear
• Type: Verb
• Root: दृश्
• Form: Present, Third, Plural, Atmanepada (passive sense)

• बाहवः: arms
• बाहवः: Karta
• Type: Noun
• Root: बाहु
• Form: Masculine, Nominative, Plural

• परिघोपमाः: like iron bars/bolts
• परिघोपमाः: Karta
• Type: Adjective
• Root: परिघ-उपम
• Form: Masculine, Nominative, Plural

• आकारवर्णसुश्लक्ष्णाः: very smooth/beautiful in form and color
• आकारवर्णसुश्लक्ष्णाः: Karta
• Type: Adjective
• Root: आकार-वर्ण-सुश्लक्ष्ण
• Form: Masculine, Nominative, Plural

• पञ्चशीर्षाः: five-headed
• पञ्चशीर्षाः: Karta
• Type: Adjective
• Root: पञ्च-शीर्ष
• Form: Masculine, Nominative, Plural

• इव: like, as if
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• उरगाः: serpents
• उरगाः: Karta
• Type: Noun
• Root: उरग
• Form: Masculine, Nominative, Plural

Speaker

बृहदश्व उवाच

Characters & Entities

• bṛhadaśva
• bhūmipālāḥ (kings)
• parigha (club/iron bar)
• pañcaśīrṣa-uraga (five-hooded serpent)