Previous Verse
Next Verse

Shloka 423

दमयन्त्याः कार्यनिश्चयः — Damayantī’s Crisis Plan and Vārṣṇeya’s Departure

रेमे सह तया राजज्छच्येव बलवृत्रहा । राजन! पुण्यश्लोक महाराज नलने भी उस रमणीरत्नको पाकर उसके साथ उसी प्रकार विहार किया, जैसे शचीके साथ इन्द्र करते हैं

reme saha tayā rājan śacyā iva balavṛtrahā |

ബൃഹദശ്വൻ പറഞ്ഞു—രാജാവേ! ആ രമണീരത്നത്തെ ലഭിച്ച പുണ്യശ്ലോക മഹാരാജ നലൻ അവളോടൊപ്പം ആനന്ദത്തോടെ വിഹരിച്ചു; ബലവാനായ വൃത്രനെ വധിച്ച ഇന്ദ്രൻ ശചിയോടൊപ്പം ക്രീഡിക്കുന്നതുപോലെ.

रेमेenjoyed/sported
रेमे:
Karta
TypeVerb
Rootरम् (धातु)
Formलिट् (परिपूर्ण भूत/परफेक्ट), प्रथम, एकवचन, आत्मनेपद
सहtogether with
सह:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
तयाwith her
तया:
Karana
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
राजाthe king
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
शच्याwith Śacī
शच्या:
Karana
TypeNoun
Rootशची (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया, एकवचन
इवlike/as
इव:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
बलवृत्रहाIndra, the slayer of (the mighty) Vṛtra
बलवृत्रहा:
Karta
TypeNoun
Rootबलवृत्रहन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

बृहदश्व उवाच

बृहदश्व (Bṛhadaśva)
नल (Nala)
राजन् (the addressed king—Yudhiṣṭhira in context)
शची (Śacī/Indrāṇī)
इन्द्र (Indra, implied by epithet)
वृत्र (Vṛtra, implied by epithet)

Educational Q&A

The verse presents conjugal companionship as a legitimate, auspicious joy within dharma: a righteous king may delight in his wife’s company, and their union is framed through a revered divine analogy (Indra and Śacī).

Bṛhadaśva, narrating Nala’s story, describes how Nala, having obtained his bride, lived joyfully with her, comparing their enjoyment to Indra’s life with Śacī.