Shloka 12
दमयन्त्याः कार्यनिश्चयः — Damayantī’s Crisis Plan and Vārṣṇeya’s Departure
यं यं हि ददृशे तेषां तं त॑ मेने नल॑ नृपम् । सा चिन्तयन्ती बुद्धयाथ तर्कयामास भाविनी,वह उनमेंसे जिस-जिस व्यक्तिपर दृष्टि डालती, उसी-उसीको राजा नल समझने लगती थी। वह भाविनी राजकन्या बुद्धिसे सोच-विचारकर मन-ही-मन तर्क करने लगी
yaṁ yaṁ hi dadṛśe teṣāṁ taṁ taṁ mene nalaṁ nṛpam | sā cintayantī buddhyātha tarkayāmāsa bhāvinī ||
അവരിൽ ആരെയെങ്കിലും അവൾ നോക്കിയാൽ, അവനെയേ അവൾ രാജാവ് നളനെന്ന് കരുതുമായിരുന്നു. പിന്നെ ആ സദ്ഭാവിനിയായ രാജകുമാരി ബുദ്ധിയാൽ ചിന്തിച്ച് ഉള്ളിൽ തന്നെ തർക്കിച്ചു തുടങ്ങി.
बृहदश्व उवाच
Educational Q&A
When outward signs are unreliable, one must turn to buddhi (discernment) and careful reasoning to choose rightly; ethical action depends on seeing beyond appearances.
At the svayaṃvara, multiple figures appear similar, so the princess mistakes each one she looks at for Nala; realizing the confusion, she begins to think and reason internally to identify the true Nala.