Previous Verse
Next Verse

Shloka 31

Mātali’s Arrival and Arjuna’s Ascent toward Amarāvatī (मातलिसंयुक्तरथागमनम् तथा इन्द्रलोकगमनारम्भः)

एताश्षान्याश्व ननृतुस्तत्र तत्र सहस्रश: । चित्तप्रसादने युक्ता: सिद्धानां पच्मलोचना:,घृताची, मेनका, रम्भा, पूर्वचित्ति, स्वयंप्रभा, उर्वशी, मिश्रकेशी, दण्डगौरी, वरूथिनी, गोपाली, सहजन्या, कुम्भयोनि, प्रजागरा, चित्रसेना, चित्रलेखा, सहा और मधुरस्वरा--ये तथा और भी सहसीरों अप्सराएँ वहाँ इन्द्रसभामें भिन्न-भिन्न स्थानोंपर नृत्य करने लगीं। वे कमललोचना अप्सराएँ सिद्ध पुरुषोंके भी चित्तको प्रसन्न करनेमें संलग्न थीं। उनके कटि- प्रदेश और नितम्ब विशाल थे। नृत्य करते समय उनके उन्नत स्तन कम्पमान हो रहे थे। उनके कटाक्ष, हाव-भाव तथा माधुर्य आदि मन, बुद्धि एवं चित्तकी सम्पूर्ण वृत्तियोंका अपहरण कर लेते थे

vaiśampāyana uvāca | etāś cānyāś ca nanṛtus tatra tatra sahasraśaḥ | cittaprasādane yuktāḥ siddhānāṃ padmalocanāḥ |

വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—അവിടെ ഇവരോടൊപ്പം അനേകം അപ്സരസ്സുകൾ ആയിരക്കണക്കിന് പല സ്ഥലങ്ങളിലായി നൃത്തം ചെയ്തു. പദ്മനയനികളായ അവർ സിദ്ധന്മാരുടെ ചിത്തം പ്രസന്നമാക്കാൻ തൽപരരായി, നൃത്ത-ഗീത-വിലാസങ്ങളാൽ അവിടെ കൂടിയ ദേവഗണത്തെ ആനന്ദിപ്പിച്ചു.

एताःthese (women)
एताः:
Karta
TypePronoun
Rootएतद्
FormFeminine, Nominative, Plural
अन्याःother
अन्याः:
Karta
TypeAdjective
Rootअन्य
FormFeminine, Nominative, Plural
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
ननृतुःdanced
ननृतुः:
TypeVerb
Rootनृत्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Plural, Parasmaipada
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
तत्रthere (here and there)
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
सहस्रशःby thousands; in thousands
सहस्रशः:
TypeIndeclinable
Rootसहस्रशस्
चित्तप्रसादनेin (the act of) gladdening the mind
चित्तप्रसादने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootचित्त-प्रसादन
FormNeuter, Locative, Singular
युक्ताःengaged; intent on
युक्ताः:
Karta
TypeAdjective
Rootयुक्त
FormFeminine, Nominative, Plural
सिद्धानाम्of the Siddhas (perfected beings)
सिद्धानाम्:
TypeNoun
Rootसिद्ध
FormMasculine, Genitive, Plural
पद्मलोचनाःlotus-eyed (women)
पद्मलोचनाः:
Karta
TypeAdjective
Rootपद्म-लोचना
FormFeminine, Nominative, Plural

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
S
Siddhas
A
Apsarases
I
Indra-sabhā (Indra’s assembly hall)
G
Ghṛtācī
M
Menakā
R
Rambhā
P
Pūrvacitti
S
Svayaṃprabhā
U
Urvāśī
M
Miśrakeśī
D
Daṇḍagaurī
V
Varūthinī
G
Gopālī
S
Sahajanyā
K
Kumbhayoni
P
Prajāgarā
C
Citrasenā
C
Citralekhā
M
Madhurasvarā

Educational Q&A

The verse primarily offers descriptive narrative rather than a direct moral injunction; implicitly, it highlights the power of sensory beauty to captivate even accomplished beings (Siddhas), reminding readers that mental composure can be tested by refined pleasures.

In Indra’s celestial assembly, numerous apsarases—named and unnamed—dance in different places, intentionally delighting the gathered Siddhas and other divine spectators through their artistry and charm.