Shloka 32
Mātali’s Arrival and Arjuna’s Ascent toward Amarāvatī (मातलिसंयुक्तरथागमनम् तथा इन्द्रलोकगमनारम्भः)
महाकटितटश्रोण्य: कम्पमानै: पयोधरै: । कटाक्षहावमारधुर्यैश्वेतोबुद्धिमनोहरै:,घृताची, मेनका, रम्भा, पूर्वचित्ति, स्वयंप्रभा, उर्वशी, मिश्रकेशी, दण्डगौरी, वरूथिनी, गोपाली, सहजन्या, कुम्भयोनि, प्रजागरा, चित्रसेना, चित्रलेखा, सहा और मधुरस्वरा--ये तथा और भी सहसीरों अप्सराएँ वहाँ इन्द्रसभामें भिन्न-भिन्न स्थानोंपर नृत्य करने लगीं। वे कमललोचना अप्सराएँ सिद्ध पुरुषोंके भी चित्तको प्रसन्न करनेमें संलग्न थीं। उनके कटि- प्रदेश और नितम्ब विशाल थे। नृत्य करते समय उनके उन्नत स्तन कम्पमान हो रहे थे। उनके कटाक्ष, हाव-भाव तथा माधुर्य आदि मन, बुद्धि एवं चित्तकी सम्पूर्ण वृत्तियोंका अपहरण कर लेते थे
vaiśampāyana uvāca | mahākaṭitaṭaśroṇyaḥ kampamānaiḥ payodharaiḥ | kaṭākṣahāvamādhuryaiś ceto-buddhi-mano-haraiḥ | ghṛtācī menakā rambhā pūrvacittiḥ svayaṃprabhā | urvaśī miśrakeśī daṇḍagaurī varūthinī | gopālī sahajanyā kumbhayoniḥ prajāgarā | citrasenā citralekhā tathā madhurasvarādayaḥ | anyāś ca bahvyo 'psarasa indrasabhāyāṃ pṛthak pṛthag deśeṣu nṛtyituṃ pravavṛtuḥ | tāḥ kamalalocanā apsarasaḥ siddhānām api cittaṃ praharṣayituṃ pravṛttāḥ |
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—വിശാലമായ കടി-പ്രദേശവും ഉദാര നിതംബങ്ങളും ഉള്ളവർ, നൃത്തത്തിനിടെ കമ്പിക്കുന്ന ഉന്നതസ്തനങ്ങളുള്ളവർ, മന–ബുദ്ധി–ചിത്തങ്ങളെ മോഹിപ്പിക്കുന്ന കടാക്ഷം, ഹാവഭാവം, മാധുര്യം എന്നിവയാൽ യുക്തരായ ഘൃതാചീ, മേനകാ, രംഭാ, പൂർവചിത്തി, സ്വയംപ്രഭാ, ഉർവശീ, മിശ്രകേശീ, ദണ്ഡഗൗരി, വരൂഥിനീ, ഗോപാലി, സഹജന്യാ, കുംഭയോനി, പ്രജാഗരാ, ചിത്രസേനാ, ചിത്രലേഖാ, സഹാ, മധുരസ്വരാ എന്നിവരും മറ്റും ആയിരക്കണക്കിന് അപ്സരസ്സുകളും ഇന്ദ്രസഭയിൽ പല സ്ഥലങ്ങളിലായി നൃത്തം തുടങ്ങി. പദ്മനയനികളായ അവർ സിദ്ധന്മാരുടെ മനസ്സുകളെയും പ്രസന്നമാക്കി, കടാക്ഷവും ലലിതചലനവും കൊണ്ട് അന്തഃകരണവൃത്തികളെപ്പോലും കവർന്നെടുക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how sensory beauty and refined performance can overpower the inner faculties (manas, buddhi, cetas). Ethically, it points to the need for vigilance and self-mastery: even accomplished beings may be affected by allure, so discipline and discernment are essential.
In Indra’s assembly hall, many famed apsarases begin dancing in different places. Their glances, gestures, and charm are described as so captivating that they delight—and potentially distract—even the minds of siddhas present in the court.