Shloka 18
तेषां प्रयतमानानां नादृश्यत महामृगः । अपश्यन्तो मृगं शान्ता दुःखं प्राप्ता मनस्विन:,घोर प्रयत्न करनेपर भी वह महामृग उनके हाथ न लगा; सहसा अदृश्य हो गया। मृगको न देखकर वे मनस्वी वीर हतोत्साह और दुःखी हो गये
teṣāṃ prayatamānānāṃ nādṛśyata mahāmṛgaḥ | apaśyanto mṛgaṃ śāntā duḥkhaṃ prāptā manasvinaḥ ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഭീകരമായി പരിശ്രമിച്ചിട്ടും ആ മഹാമൃഗം പിന്നെയും കാണപ്പെട്ടില്ല; പെട്ടെന്ന് അവരുടെ ദൃഷ്ടിപഥത്തിൽ നിന്ന് അപ്രത്യക്ഷമായി. മൃഗത്തെ കാണാതിരുന്നതിനാൽ ആ ശാന്തസ്വഭാവികളായ, മനസ്വികളായ വീരന്മാരുടെ ഉത്സാഹം കെട്ടുപോയി; അവർ ദുഃഖവും ശോകവും പ്രാപിച്ചു.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the limits of human effort: even intense striving may fail when circumstances (or a higher design) remove the object of pursuit. Ethically, it points to steadiness of mind—one should not let frustration and grief overpower discernment when outcomes slip beyond control.
The group pursuing a remarkable deer exerts themselves strongly, but the animal suddenly becomes unseen. Unable to find it, the otherwise resolute men lose momentum and become distressed.