Adhyaya 31

Verse 1

युधिष्ठिर बोले--यज्ञसेनकुमारी! तुमने जो बात कही है

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—യജ്ഞസേനകുമാരീ! നീ പറഞ്ഞത് കേൾക്കാൻ മനോഹരം, വിചിത്ര പദപ്രയോഗങ്ങളാൽ അലങ്കൃതവും അത്യന്തം സുന്ദരവും ആകുന്നു. ഞാൻ അതിനെ ഏകാഗ്രചിത്തത്തോടെ കേട്ടു; എന്നാൽ ഈ സമയത്ത് നീ അജ്ഞാനവശാൽ നാസ്തികമതം പ്രതിപാദിക്കുന്നു.

Verse 2

नाहं कर्मफलान्वेषी राजपुत्रि चराम्युत । ददामि देयमित्येव यजे यष्टव्यमित्युत

രാജകുമാരീ! ഞാൻ കർമഫലം തേടി കർമം ചെയ്യുന്നവനല്ല. ‘നൽകുക കടമ’ എന്ന ബോധത്തോടെ ദാനം ചെയ്യുന്നു; ‘യജ്ഞം നടത്തുക കടമ’ എന്ന ബോധത്തോടെ യജ്ഞവും അനുഷ്ഠിക്കുന്നു.

Verse 3

अस्तु वात्र फल॑ मा वा कर्तव्यं पुरुषेण यत्‌ । गृहे वा वसता कृष्णे यथाशक्ति करोमि तत्‌

കൃഷ്ണേ! ആ കർമത്തിന് ഫലം ഉണ്ടാകട്ടെ ഇല്ലാകട്ടെ—ഗൃഹസ്ഥനായി പുരുഷൻ ചെയ്യേണ്ട കടമ എന്തോ, അതിനെ ഞാൻ യഥാശക്തി കടമബോധത്തോടെ നിർവഹിക്കുന്നു.

Verse 4

धर्म चरामि सुश्रोणि न धर्मफलकारणात्‌ | आगमाननतिक्रम्य सतां वृत्तमवेक्ष्य च

സുശ്രോണീ! ഞാൻ ധർമ്മഫലലോഭം കൊണ്ടല്ല ധർമ്മം ആചരിക്കുന്നത്. ശാസ്ത്രവിധികളെ ലംഘിക്കാതെ, സജ്ജനങ്ങളുടെ വൃത്തം നിരീക്ഷിച്ച്, എന്റെ മനസ് സ്വാഭാവികമായി ധർമ്മസംരക്ഷണത്തിലേക്ക് ചായുന്നു. എന്തെങ്കിലും നേടാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ ധർമ്മത്തെ ഇടപാടാക്കുന്നവൻ ധർമ്മനിഷ്ഠരുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ ഹീനനും നിന്ദ്യനും ആകുന്നു.

Verse 5

धर्म एव मन: कृष्णे स्वभावाच्चैव मे धृतम्‌ । धर्मवाणिज्यको हीनो जघन्यो धर्मवादिनाम्‌

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ കൃഷ്ണേ (ദ്രൗപദീ)! എന്റെ മനസ് സ്വഭാവത്താൽ തന്നെ ധർമ്മത്തിൽ ഉറച്ചിരിക്കുന്നു. ധർമ്മഫലത്തിന്റെ ലാഭലോഭം കൊണ്ടല്ല ഞാൻ ധർമ്മം ആചരിക്കുന്നത്; സദ്ജനങ്ങളുടെ ആചാരം കണ്ടും ശാസ്ത്രമര്യാദ ലംഘിക്കാതെയും സ്വഭാവത്താൽ തന്നെ ധർമ്മനിഷ്ഠനായി നിലകൊള്ളുന്നു. എന്നാൽ എന്തെങ്കിലും നേടാനായി ധർമ്മത്തെ വ്യാപാരമാക്കുന്നവൻ, ധർമ്മം പ്രസ്താവിക്കുന്നവരുടെ ദൃഷ്ടിയിൽ ഹീനനും നിന്ദ്യനും ആകുന്നു.

Verse 6

न धर्मफलमाप्रोति यो धर्म दोग्धुमिच्छति । यश्चैनं शड़कते कृत्वा नास्तिक्यात्‌ पापचेतन:

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—സ്വാർത്ഥലാഭത്തിനായി ധർമ്മത്തെ ‘കറക്കാൻ’ ആഗ്രഹിക്കുന്നവന് ധർമ്മഫലം ലഭിക്കുകയില്ല. അതുപോലെ നാസ്തിക്യവശാൽ ധർമ്മകർമ്മം ചെയ്തിട്ടും അതിനെക്കുറിച്ച് സംശയം പുലർത്തുന്ന പാപചിത്തനും ധർമ്മത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ ഫലം പ്രാപിക്കുകയില്ല.

Verse 7

अतिवादाद्‌ वदाम्येष मा धर्ममभिशड्किथा: । धर्माभिशड्की पुरुषस्तिर्यग्गतिपरायण:

ഞാൻ ശക്തമായി പറയുന്നു—ധർമ്മത്തെക്കുറിച്ച് സംശയിക്കരുത്; കാരണം ധർമ്മത്തിൽ സംശയം പുലർത്തുന്ന മനുഷ്യൻ തിര്യഗ്‌ഗതിയിലേക്കു—മൃഗപക്ഷി യോനികളിലേക്കു—പതിക്കുന്നു.

Verse 8

धर्मो यस्याभिशड्क्‍्य: स्यादार्ष वा दुर्बलात्मन: | वेदाच्छूद्र इवापेयात्‌ स लोकादजरामरात्‌

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ധർമ്മത്തെക്കുറിച്ച് സംശയം പുലർത്തുന്ന ദുര്ബലാത്മാവ്, അല്ലെങ്കിൽ ഋഷിമാരുടെ ഉപദേശത്തെയും സംശയിക്കുന്നവൻ, വേദ-ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ അവിശ്വാസം വയ്ക്കുന്നവൻ—ജരാമരണരഹിതമായ ആ പരമലോകത്തിൽ നിന്ന് അങ്ങനെ തന്നെ പുറത്താക്കപ്പെടുന്നു; ശൂദ്രൻ വേദാധ്യയനത്തിൽ നിന്ന് വിലക്കപ്പെടുന്നതുപോലെ.

Verse 9

वेदाध्यायी धर्मपर: कुले जातो मनस्विनि । स्थविरेषु स योक्तव्यो राजर्षिर्धर्मचारिभि:

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മനസ്വിനീ! വേദം അധ്യയനം ചെയ്യുന്നവനും ധർമ്മപരനുമായും സത്കുലജന്മനായും ഉള്ള രാജർഷിയെ ധർമ്മാചാരികൾ മൂപ്പന്മാരുടെ കൂട്ടത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്തണം. വയസ്സിൽ ചെറുപ്പനായാലും മൂപ്പനോടുള്ളതുപോലെ തന്നെ ആദരം നൽകണം.

Verse 10

पापीयान्‌ स हि शूद्रेभ्यस्तस्करेभ्यो विशिष्यते । शास्त्रातिगो मन्दबुद्धियों धर्ममभिशड्गकते

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ശാസ്ത്രങ്ങളുടെ പരിധി ലംഘിച്ച് ധർമ്മത്തെക്കുറിച്ച് സംശയം വിതയ്ക്കുന്ന മന്ദബുദ്ധിയുള്ളവൻ ശൂദ്രന്മാരെയും കള്ളന്മാരെയുംക്കാൾ പോലും അധികം പാപിയാണ്; കാരണം പ്രമാണോപദേശത്തെ മറികടന്ന് അവൻ നൈതികക്രമത്തിന്റെ അടിത്തറ തന്നെ കുലുക്കുന്നു.

Verse 11

प्रत्यक्ष हि त्वया दृष्ट ऋषिर्गच्छन्‌ महातपा: । मार्कण्डेयोडप्रमेयात्मा धर्मेण चिरजीविता

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—നീ മഹാതപസ്വിയായ, അപരിമേയാത്മാവായ മാർകണ്ഡേയ ഋഷിയെ ഇവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെടുന്നത് നിന്റെ കണ്ണാൽ തന്നെ കണ്ടിട്ടുണ്ട്. ധർമ്മത്തെ അചഞ്ചലമായി പാലിച്ചതിനാലാണ് അദ്ദേഹത്തിന് ദീർഘായുസ്സ് ലഭിച്ചത്.

Verse 12

व्यासो वसिष्ठो मैत्रेयो नारदो लोमश: शुक: । अन्ये च ऋषय: सर्वे धर्मेणैव सुचेतस:,व्यास, वसिष्ठ, मैत्रेय, नारद, लोमश, शुक तथा अन्य सब महर्षि धर्मके पालनसे ही शुद्ध हृदयवाले हुए हैं

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—വ്യാസൻ, വസിഷ്ഠൻ, മൈത്രേയൻ, നാരദൻ, ലോമശൻ, ശുകൻ—മറ്റെല്ലാ ഋഷിമാരും—ധർമ്മപാലനത്തിലൂടെയേ ശുദ്ധചിത്തരായിട്ടുള്ളൂ.

Verse 13

प्रत्यक्ष पश्यसि होतान्‌ दिव्ययोगसमन्वितान्‌ । शापानुग्रहणे शक्तान्‌ देवेभ्योडपि गरीयस:

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—നീ ഈ ഹോതാക്കളെ നിന്റെ കണ്ണാൽ തന്നെ പ്രത്യക്ഷമായി കാണുന്നു. ദിവ്യയോഗശക്തിയാൽ സമന്വിതരായ ഇവർ ശാപവും അനുഗ്രഹവും നൽകാൻ ശേഷിയുള്ളവർ; ദേവന്മാരേക്കാൾ പോലും കൂടുതൽ ഗൗരവാർഹർ.

Verse 14

एते हि धर्ममेवादौ वर्णयन्ति सदानघे । कर्तव्यममरप्रख्या: प्रत्यक्षागमबुद्धय:

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—അനഘേ! ഈ മഹർഷിമാർ എപ്പോഴും ആദ്യം ധർമ്മത്തെ തന്നെയാണ് വിവരിക്കുന്നത്. അമരന്മാരെപ്പോലെ പ്രസിദ്ധരും, പ്രത്യക്ഷവും ആഗമവും—ഇരുവരിലും അധിഷ്ഠിതമായ ബുദ്ധിയുള്ളവരുമായ അവർ, ആചരണത്തിൽ ആദ്യം സ്ഥാപിക്കേണ്ടത് ധർമ്മമെന്നു പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.

Verse 15

अतो नाहसि कल्याणि धातारं धर्ममेव च | राज्ञि मूढेन मनसा क्षेप्तुं शड्कितुमेव च,अतः कल्याणमयी महारानी द्रौपदी! तुम्हें मूर्खतायुक्त मनके द्वारा ईश्वर और धर्मपर आक्षेप एवं आशंका नहीं करनी चाहिये

അതുകൊണ്ട്, കല്യാണി! മോഹിതമായ മനസ്സിന്റെ അധീനയായി വിധാതാവിനെയും (ഈശ്വരനെയും) ധർമ്മത്തെയും കുറ്റപ്പെടുത്തരുത്; അവരെക്കുറിച്ച് സംശയവും പുലർത്തരുത്।

Verse 16

उन्मत्तान्‌ मन्यते बाल: सर्वानागतनिश्चयान्‌ | धर्माभिशड्को नान्यस्मात्‌ प्रमाणमधिगच्छति

ധർമ്മത്തെക്കുറിച്ച് സംശയം പുലർത്തുന്ന ബാലബുദ്ധിയുള്ളവൻ, അതിന്റെ സത്യത്തിൽ ദൃഢനിശ്ചയത്തിലെത്തിയ എല്ലാ ജ്ഞാനികളെയും ഉന്മത്തരെന്നു കരുതുന്നു; അതിനാൽ ധർമ്മത്തെപ്പറ്റി മറ്റാരിൽ നിന്നുമൊരു പ്രമാണവും സ്വീകരിക്കുകയില്ല।

Verse 17

आत्मप्रमाण उन्नद्ध: श्रेयसो हवमन्यक: । इन्द्रियप्रीतिसम्बद्धं यदिदं लोकसाक्षिकम्‌ । एतावन्मन्यते बालो मोहमन्यत्र गच्छति

സ്വബുദ്ധിയേ മാത്രം പ്രമാണമെന്നു കരുതുന്നവൻ അഹങ്കാരത്തോടെ ശ്രേയസ്സിനെയും ഉത്തമധർമ്മത്തെയും അവമതിക്കുന്നു; ഇന്ദ്രിയസുഖങ്ങളിൽ ബന്ധിതനായതിനാൽ ഈ ലോകത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമായി കാണുന്നതേയുള്ളൂ സത്യമെന്നു അംഗീകരിക്കുന്നു. ബാലബുദ്ധി ഇത്രയേ ഉള്ളൂ എന്നു കരുതുന്നു; പ്രത്യക്ഷത്തിന് അതീതമായ കാര്യങ്ങളിൽ അവന്റെ ബോധം മോഹത്തിൽ വഴിതെറ്റുന്നു।

Verse 18

प्रायक्षित्तं न तस्यास्ति यो धर्ममभिशड्कते । ध्यायन्‌ स कृपण: पापो न लोकानू्‌ प्रतिपद्यते

ധർമ്മത്തെക്കുറിച്ച് സംശയം പുലർത്തുന്നവന് ശുദ്ധിക്കായി യാതൊരു പ്രായശ്ചിത്തവും ഇല്ല. ധർമ്മവിരുദ്ധചിന്തയിൽ മുങ്ങിയ ആ കൃപണ പാപി ഉന്നത ലോകങ്ങളെ പ്രാപിക്കുകയില്ല; അധോഗതിയിലേക്കു വീഴും।

Verse 19

प्रमाणाद्धि निवृत्तो हि वेदशास्त्रार्थनिन्दक: । कामलोभातिगो मूढो नरकं प्रतिपद्यते

പ്രമാണങ്ങളെ വിട്ടുമാറി വേദശാസ്ത്രങ്ങളുടെ സാരത്തെ നിന്ദിക്കുകയും, കാമലോഭങ്ങളിൽ അത്യന്തം ആസക്തനായി മോഹിതനാവുകയും ചെയ്യുന്നവൻ നരകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 20

यस्तु नित्यं कृतमतिर्धर्ममेवाभिपद्यते । अशड्कमान: कल्याणि सोअमुत्रानन्त्यमश्लुते

ഹേ കല്യാണി! ദിനംപ്രതി അചഞ്ചലനിശ്ചയത്തോടെ ധർമ്മത്തെയേ ആശ്രയിച്ച് എല്ലാ സംശയഭയങ്ങളും ഉപേക്ഷിക്കുന്നവൻ പരലോകത്തിൽ അക്ഷയമായ അനന്തക്ഷേമാവസ്ഥയെ പ്രാപിക്കുന്നു—പരമശ്രേയസ്സിനെ എത്തുന്നു।

Verse 21

जो मूढ़ मानव आर्ष-पग्रन्थोंके प्रमाणकी अवहेलना करके समस्त शास्त्रोंक विपरीत आचरण करते हुए धर्मका पालन नहीं करता, वह जन्म-जन्मान्तरोंमें भी कभी कल्याणका भागी नहीं होता

ഋഷിപ്രണീത ഗ്രന്ഥങ്ങളുടെ പ്രാമാണ്യം അവഗണിച്ച്, സമസ്ത ശാസ്ത്രങ്ങൾക്കും വിരുദ്ധമായി പെരുമാറി ധർമ്മം പാലിക്കാത്ത മൂഢൻ—ജന്മജന്മാന്തരങ്ങളിലും ഒരിക്കലും യഥാർത്ഥ കല്യാണത്തിന്റെ ഭാഗ്യവാൻ ആകുകയില്ല।

Verse 22

यस्य नार्ष प्रमाणं स्याच्छिष्टाचारक्ष भाविनि । न वै तस्य परो लोको नायमस्तीति निश्चय:

ഹേ ഭാവിനി! ഋഷിവചനവും ശിഷ്ടജനാചാരവും പ്രമാണമെന്നു സ്വീകരിക്കാത്തവന് ഈ ലോകവും ഇല്ല, പരലോകവും ഇല്ല—ഇതാണ് തത്ത്വദർശികളായ മഹാപുരുഷന്മാരുടെ നിശ്ചയം।

Verse 23

शिष्टैराचरितं धर्म कृष्णे मा स्माभिशड्किथा: । पुराणमृषिश्रि: प्रोक्त सर्वज्ञै: सर्वदर्शिभि:

ഹേ കൃഷ്ണേ! ശിഷ്ടജനങ്ങൾ ആചരിച്ച ഈ ധർമ്മത്തെക്കുറിച്ച് സംശയിക്കരുത്. ഇത് പുരാതനധർമ്മം; സർവ്വജ്ഞരും സർവ്വദർശികളും ആയ മഹർഷിമാർ ഇതിനെ ഉപദേശിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 24

धर्म एव प्लवो नान्य: स्वर्ग द्रौपदि गच्छताम्‌ । सैव नौ: सागरस्येव वणिज: पारमिच्छत:

ഹേ ദ്രൗപദി! സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്കു പോകുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് ധർമ്മം തന്നെയാണ് ഏകമാത്ര പ്ലവം; മറ്റൊന്നുമില്ല. സമുദ്രം കടക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന വാണിജ്യന് കപ്പൽ ആവശ്യമായതുപോലെ, സ്വർഗ്ഗലക്ഷ്യമുള്ളവർക്ക് ധർമ്മാചരണം തന്നെയാണ് ഏക നൗക.

Verse 25

अफलो यदि धर्म: स्याच्चरितो धर्मचारिभि: | अप्रतिष्ठे तमस्येतज्जगन्मज्जेदनिन्दिते,साध्वी द्रौपदी! यदि धर्मपरायण पुरुषोंद्वारा पालित धर्म निष्फल होता तो सम्पूर्ण जगत्‌ असीम अन्धकारमें निमग्न हो जाता

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു— “ഹേ നിർദോഷിനീ, സാദ്വീ ദ്രൗപദീ! ധർമ്മപരായണർ ആചരിക്കുന്ന ധർമ്മം സത്യത്തിൽ ഫലരഹിതമായിരുന്നെങ്കിൽ, ആധാരമില്ലാത്ത ഈ സർവ്വലോകവും അനന്തമായ അന്ധകാരത്തിൽ മുങ്ങിപ്പോകുമായിരുന്നു.”

Verse 26

निर्वाणं नाधिगच्छेयुर्जीवेयु: पशुजीविकाम्‌ | विद्यां ते नैव युज्येयुर्न चार्थ केचिदाप्रुयु:

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു— “ധർമ്മം ഫലരഹിതമായിരുന്നെങ്കിൽ, ധർമ്മാത്മാക്കൾ മോക്ഷം പ്രാപിക്കുകയില്ല; ആരും വിദ്യാഭ്യാസത്തിൽ ഏർപ്പെടുകയില്ല; യാതൊരു ലക്ഷ്യസിദ്ധിക്കും ആരും പരിശ്രമിക്കുകയില്ല; എല്ലാവരും മൃഗങ്ങളെപ്പോലെ ജീവിച്ചേനേ.”

Verse 27

तपकश्न ब्रह्मचर्य च यज्ञ: स्वाध्याय एव च | दानमार्जवमेतानि यदि स्युरफलानि वै

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു— “തപസ്, ക്ഷമ, ബ്രഹ്മചര്യം, യജ്ഞം, സ്വാധ്യായം, ദാനം, ആർജവം—ഇവ സത്യത്തിൽ ഫലരഹിതമായിരുന്നെങ്കിൽ, പുരാതനകാലത്തെ ശ്രേഷ്ഠരും ശ്രേഷ്ഠതരുമായ മഹാപുരുഷന്മാർ ധർമ്മം ആചരിക്കുമായിരുന്നില്ല. ധാർമ്മിക കർമങ്ങൾക്ക് ഫലം ഇല്ലെങ്കിൽ—അവ വെറും വഞ്ചനയായിരുന്നെങ്കിൽ—സ്വസ്വ ശക്തിയിൽ പ്രഭാവശാലികളായ ഋഷികൾ, ദേവന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, അസുരന്മാർ, രാക്ഷസന്മാർ എന്തിനാണ് ആദരവോടെ ധർമ്മം പാലിക്കുന്നത്?”

Verse 28

नाचरिष्यन्‌ परे धर्म परे परतरे च ये । विप्रलम्भो5यमत्यन्तं यदि स्युरफला: क्रिया:

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു— “പര, പരതര, പരതരമെന്നിങ്ങനെ ഏറ്റവും ഉന്നതമായ ധർമ്മങ്ങൾ പോലും ഫലശൂന്യമായിരുന്നെങ്കിൽ, പൂർവകാല മഹാപുരുഷന്മാർ അവ ആചരിക്കുമായിരുന്നില്ല. ധാർമ്മിക ക്രിയകൾ പൂർണ്ണമായും ഫലരഹിതമായി—വെറും വഞ്ചനയായി—ഇരുന്നെങ്കിൽ, അത് അത്യന്തം കപടതയായേനെ.”

Verse 29

ऋषयश्नैव देवाश्न गन्धर्वासुरराक्षसा: | ईश्वरा: कस्य हेतोस्ते चरेयुर्धर्ममादृता:

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു— “ഋഷികളും ദേവന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും അസുരന്മാരും രാക്ഷസന്മാരും—സ്വസ്വ ശക്തിയിൽ സമർത്ഥരായവർ—എന്തിനാണ് ആദരവോടെ ധർമ്മം ആചരിക്കുന്നത്? തപസ്, ബ്രഹ്മചര്യം, യജ്ഞം, സ്വാധ്യായം, ദാനം, ആർജവം എന്നിവ ഫലരഹിതമായി—വെറും വഞ്ചനയായി—ഇരുന്നെങ്കിൽ, പൂർവകാല ശ്രേഷ്ഠന്മാർ ധർമ്മം പാലിക്കുമായിരുന്നില്ല; ഈ ശക്തിമാന്മാരും അതിനെ മാനിക്കുമായിരുന്നില്ല.”

Verse 30

फलदं चल्विह विज्ञाय धातारं श्रेयसि ध्रुवम्‌ धर्म ते व्यचरन्‌ कृष्णे तद्धि श्रेय: सनातनम्‌

ഹേ കൃഷ്ണേ! ഇവിടെ കര്‍മഫലം നല്‍കുന്ന ധാതാവ് (ഈശ്വരന്‍) നിശ്ചയമായും ഉണ്ടെന്ന്—വിശേഷിച്ച് ശ്രേയസ്സിന്റെ കാര്യത്തില്‍ അവന്‍ അചഞ്ചല ഫലദാതാവാണെന്ന്—അറിഞ്ഞുകൊണ്ടാണ് ആ ഋഷിമാരും മുതിര്‍ന്നവരും ധര്‍മം ആചരിച്ചത്. കാരണം ധര്‍മം തന്നെയാണ് സനാതന ശ്രേയസ്.

Verse 31

स नायमफलो धर्मो नाधर्मोडफलवानपि । दृश्यन्तेडपि हि विद्यानां फलानि तपसां तथा

യുധിഷ്ഠിരന്‍ പറഞ്ഞു—ധര്‍മം ഒരിക്കലും ഫലരഹിതമാകില്ല; അധര്‍മവും ഫലം നല്‍കാതെ നില്ക്കുകയില്ല. വിദ്യയുടെയും തപസ്സിന്റെയും ഫലങ്ങളും ലോകത്തില്‍ കാണപ്പെടുന്നു.

Verse 32

त्वमात्मनो विजानीहि जन्म कृष्णे यथा श्रुतम्‌ वेत्थ चापि यथा जातो धृष्टद्युम्न: प्रतापवान्‌

ഹേ കൃഷ്ണേ! നീ കേട്ടതുപോലെ തന്നെ നിന്റെ ജന്മത്തിന്റെ പ്രസിദ്ധമായ വൃത്താന്തം നീ സ്വയം സ്മരിക്ക; കൂടാതെ നിന്റെ പ്രതാപവാനായ സഹോദരന്‍ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നന്‍ എങ്ങനെ ജനിച്ചു എന്നതും നീ അറിയുന്നു.

Verse 33

एतावदेव पर्याप्तमुपमानं शुचिस्मिते । कर्मणां फलमाप्रोति धीरोडल्पेनापि तुष्यति

യുധിഷ്ഠിരന്‍ പറഞ്ഞു—ഹേ ശുചിസ്മിതേ ദ്രൗപദീ! ഇത്രയുമുള്ള ഉദാഹരണം മതി. ധീരന്‍ കര്‍മഫലം പ്രാപിക്കുന്നു; അല്പം ലഭിച്ചാലും തൃപ്തനാകുന്നു.

Verse 34

बहुनापि हााविद्वांसो नैव तुष्यन्त्यबुद्धय: । तेषां न धर्मजं किंचित्‌ प्रेत्य शर्मास्ति वा पुन:

യുധിഷ്ഠിരന്‍ പറഞ്ഞു—വളരെ ലഭിച്ചാലും അബുദ്ധികളും അജ്ഞാനികളും തൃപ്തരാകുന്നില്ല. അത്തരക്കാര്‍ക്ക് മരണാനന്തരം ധര്‍മജന്യമായ അല്പമെങ്കിലും സുഖം—ശാന്തി എന്നത് പിന്നെ പറയേണ്ടതില്ല—ലഭിക്കുകയില്ല.

Verse 35

कर्मणां श्रुतपुण्यानां पापानां च फलोदय: । प्रभवश्वात्ययश्चैव देवगुह्दानि भाविनि

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു— വേദം പ്രശംസിക്കുന്ന പുണ്യകർമ്മങ്ങളുടെയും പാപകർമ്മങ്ങളുടെയും ഫലോദയം, അവയുടെ ഉദ്ഭവവും ലയവും—ഹേ സുന്ദരി, ഇതെല്ലാം ദേവഗുഹ്യമായ രഹസ്യങ്ങളാണ്.

Verse 36

नैतानि वेद यः कश्रिन्मुहान्ते5त्र प्रजा इमा: | अपि कल्पसहस्रेण न स श्रेयोडधिगच्छति

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു— ഈ കാര്യങ്ങളെ തത്ത്വമായി അറിയാത്തവൻ, ഇവിടെ ഒരു മുഹൂർത്തം പോലും അവയെ ഗ്രഹിക്കുകയില്ല; ആയിരം കല്പങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാലും അവൻ യഥാർത്ഥ ശ്രേയസ്സിനെ പ്രാപിക്കുകയില്ല. ഈ ദേവഗുഹ്യ മേഖലകളിൽ സാധാരണർ മോഹിതരാകുന്നു.

Verse 37

रक्ष्याण्येतानि देवानां गूढमाया हि देवता: । कृताशाश्च व्रताशाश्व॒ तपसा दग्धकिल्बिषा: | प्रसादैर्मानसैर्युक्ता: पश्यन्त्येतानि वै द्विजा:

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു— ഈ കാര്യങ്ങൾ ദേവന്മാർ കാത്തുസൂക്ഷിച്ച് മറച്ചുവെക്കുന്നു; കാരണം ദേവന്മാരുടെ മായ അത്യന്തം ഗൂഢവും ദുർഗ്രാഹ്യവുമാണ്. ആശയും ആകാംക്ഷയും ഉപേക്ഷിച്ച് ശുദ്ധവും ഹിതകരവുമായ വ്രതാചാരം അനുഷ്ഠിച്ച്, തപസ്സാൽ പാപങ്ങളെ ദഹിപ്പിച്ച്, അന്തഃപ്രസന്നതയോടെ നിലകൊള്ളുന്ന ദ്വിജ ഋഷിമാരേ ഈ ദേവഗുഹ്യ സത്യങ്ങളെ ദർശിക്കുവാൻ കഴിയൂ.

Verse 38

न फलादर्शनाद्‌ धर्म: शड्कितव्यो न देवता: । यष्टव्यं च प्रयत्नेन दातव्यं चानसूयता

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു— ഫലം ഉടൻ കാണുന്നില്ലെന്ന കാരണത്താൽ ധർമ്മത്തെയോ ദേവന്മാരെയോ സംശയിക്കരുത്. കുറ്റദൃഷ്ടിയും അസൂയയും വിട്ട്, പരിശ്രമത്തോടെ യജ്ഞം അനുഷ്ഠിക്കുകയും ദാനം തുടരുകയും വേണം.

Verse 39

कर्मणां फलमस्तीह तथैतद्‌ धर्मशासनम्‌ | ब्रह्मा प्रोवाच पुत्राणां यदृषिर्वेद कश्यप:

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു— ഈ ലോകത്തിൽ കർമ്മങ്ങൾക്ക് ഫലം നിർബന്ധമായും ലഭിക്കുന്നു; ഇതാണ് ധർമ്മശാസനത്തിന്റെ വിധി. ഈ സത്യം ബ്രഹ്മാവ് തന്റെ പുത്രന്മാരോട് പ്രസ്താവിച്ചു; അതിനെ കശ്യപ ഋഷി അറിയുന്നു.

Verse 40

तस्मात्‌ ते संशय: कृष्णे नीहार इव नश्यतु । व्यवस्य सर्वमस्तीति नास्तिक्यं भावमुत्सूज

അതുകൊണ്ട്, ഹേ കൃഷ്ണാ! ധർമ്മത്തെക്കുറിച്ചുള്ള നിന്റെ സംശയം മഞ്ഞുപോലെ അകലട്ടെ. ‘ഇതെല്ലാം സത്യമായി നിലനിൽക്കുന്നു’ എന്ന് ദൃഢമായി നിശ്ചയിച്ച് ഈ നാസ്തികഭാവം ഉപേക്ഷിക്കൂ.

Verse 41

ईश्वरं चापि भूतानां धातारं मा च वै क्षिप । शिक्षस्वैनं नमस्वैनं मा ते5भूद्‌ बुद्धिरीदूृशी

സകല ജീവികളുടെയും ധാതാവും പോഷകനുമായ ഈശ്വരനെ കുറ്റപ്പെടുത്തരുത്. ശാസ്ത്രങ്ങളുടെയും ഗുരുജനങ്ങളുടെയും ഉപദേശപ്രകാരം അവനെ ഗ്രഹിക്കാൻ ശ്രമിച്ച് അവനോട് നമസ്കരിക്കൂ. ഇന്നത്തെപോലെ നിന്റെ ബുദ്ധി തുടരരുത്.

Verse 42

यस्य प्रसादात्‌ तद्धक्तो मर्त्यों गच्छत्यमर्त्यताम्‌ | उत्तमां देवतां कृष्णे मावमंस्था: कथंचन

ഹേ കൃഷ്ണാ! ആരുടെ കൃപാപ്രസാദത്താൽ അവന്റെ ഭക്തനായ മർത്ത്യൻ അമർത്ത്യത്വം പ്രാപിക്കുന്നുവോ, ആ പരമദേവനെ നീ ഒരുവിധത്തിലും അവമതിക്കരുത്.

Verse 231

आर्ष प्रमाणमुत्क्रम्य धर्म न प्रतिपालयन्‌ । सर्वशास्त्रातिगो मूढ: शं जन्मसु न विन्दति

ഋഷിമാരുടെ പ്രമാണം ലംഘിച്ച് ധർമ്മം പാലിക്കാത്തവൻ—‘ഞാൻ എല്ലാ ശാസ്ത്രങ്ങളെയും അതിക്രമിച്ചവൻ’ എന്ന് അവകാശപ്പെട്ടാലും—മൂഢനായിത്തന്നെ തുടരുന്നു; ജന്മജന്മങ്ങളിൽ ശ്രേയസ്സു കണ്ടെത്തുന്നില്ല.