Shloka 35
Dvaītavana: Brahmaghoṣa, Rṣi-saṅgha, and Baka Dālbhyā’s Upadeśa to Yudhiṣṭhira
धृष्टद्युम्नस्य भगिनीं वीरपत्नीमनुव्रताम् मां वै वनगतां दृष्टवा कस्मात् क्षमसि पार्थिव,मैं द्रपदके कुलमें उत्पन्न हुई महात्मा पाण्डुकी पुत्रवधू, वीर धृष्टद्युम्नकी बहिन तथा वीरशिरोमणि पाण्डवोंकी पतिव्रता पत्नी हूँ। महाराज! मुझे इस प्रकार वनमें कष्ट उठाती देखकर भी आप शशत्रुओंके प्रति क्षमाभाव कैसे धारण करते हैं?
dhṛṣṭadyumnasya bhaginīṃ vīrapatnīm anuvratām | māṃ vai vanagatāṃ dṛṣṭvā kasmāt kṣamasi pārthiva ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—“ഞാൻ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നന്റെ സഹോദരി, വീരന്മാരുടെ പതിവ്രതയായ ഭാര്യ—ഇപ്പോൾ വനത്തിലേക്ക് തള്ളപ്പെട്ടവൾ. എന്നെ ഈ നിലയിൽ കണ്ടിട്ടും, ഹേ രാജാവേ, നിങ്ങൾ ശത്രുക്കളോടു ക്ഷമ എന്തുകൊണ്ട് കാണിക്കുന്നു? ദ്രുപദകുലത്തിൽ ജനിച്ച്, മഹാത്മാവ് പാണ്ഡുവിന്റെ മരുമകളായി, പാണ്ഡവരുടെ ശീലവതിയായ ഭാര്യയായി ഇരുന്നിട്ടും ഞാൻ കഷ്ടം അനുഭവിക്കുന്നു; എന്നിട്ടും അന്യായം ചെയ്തവരെ നിങ്ങൾ എങ്ങനെ സഹിക്കുന്നു?”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames a moral tension central to kṣatriya-dharma: when does forgiveness (kṣamā) become a failure of justice and protection? The speaker appeals to lineage, duty, and the visible suffering of the righteous to argue that misplaced forbearance toward aggressors can enable adharma.
In the forest-exile context, the speaker (Draupadī, introduced through Vaiśampāyana’s narration) confronts the king/leader among the Pāṇḍavas, questioning why he remains patient and forgiving toward their enemies despite her humiliation and the hardship of exile.