Shloka 34
Dvaītavana: Brahmaghoṣa, Rṣi-saṅgha, and Baka Dālbhyā’s Upadeśa to Yudhiṣṭhira
द्रुपदस्य कुले जातां स्नुषां पाण्डोर्महात्मन:,मैं द्रपदके कुलमें उत्पन्न हुई महात्मा पाण्डुकी पुत्रवधू, वीर धृष्टद्युम्नकी बहिन तथा वीरशिरोमणि पाण्डवोंकी पतिव्रता पत्नी हूँ। महाराज! मुझे इस प्रकार वनमें कष्ट उठाती देखकर भी आप शशत्रुओंके प्रति क्षमाभाव कैसे धारण करते हैं?
drupadasya kule jātāṁ snuṣāṁ pāṇḍor mahātmanaḥ |
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—“ദ്രുപദന്റെ വംശത്തിൽ ജനിച്ച, മഹാത്മാവ് പാണ്ഡുവിന്റെ മരുമകളായ ദ്രൗപദി മാനവും ധർമ്മവും എന്ന നിലപാടിൽ നിന്നു പറയുന്നു: വീരൻ ധൃഷ്ടദ്യുമ്നന്റെ സഹോദരിയും പാണ്ഡവരുടെ പതിവ്രതയായ ഭാര്യയും ആയിട്ടും അവൾ വനത്തിൽ കഷ്ടം അനുഭവിക്കുന്നു. അവൾ ഇങ്ങനെ ദുരിതം സഹിക്കുന്നതു കണ്ടിട്ടും, ഹേ രാജാവേ, ശത്രുക്കളോടു നിങ്ങൾ ക്ഷമാഭാവം എങ്ങനെ ധരിക്കുന്നു? അന്യായത്തിന് വഴിയൊരുക്കുന്ന സഹനം ധർമ്മത്തിന്റെ പരാജയമാകുന്നു।”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse frames a dharmic tension: personal and royal forbearance (kṣānti) is virtuous, but if it shelters wrongdoing and prolongs injustice, it can become adharma. Draupadī’s appeal urges that righteous duty may require firm action when honor and justice are violated.
In the forest-exile setting, Draupadī identifies herself by lineage and relationships—Drupada’s daughter, Pāṇḍu’s daughter-in-law, sister of Dhṛṣṭadyumna, devoted wife of the Pāṇḍavas—and challenges the king’s continued tolerance toward their enemies despite her visible suffering in exile.