Shloka 316
Dvaītavana: Brahmaghoṣa, Rṣi-saṅgha, and Baka Dālbhyā’s Upadeśa to Yudhiṣṭhira
नकुलं ते वने दृष्टवा कस्मान्मन्युर्न वर्थते । जो युद्धमें ढाल और तलवारसे लड़नेवाले वीरोंमें सर्वश्रेष्ठ है, जिनकी कद ऊँची है तथा जो श्यामवर्णके तरुण हैं, उन्हीं नकुलको आज वनमें कष्ट उठाते देखकर आपको क्रोध क्यों नहीं होता?
nakulaṃ te vane dṛṣṭvā kasmān manyur na vartate |
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു— നകുലനെ വനത്തിൽ കണ്ടിട്ടും നിന്റെ കോപം എന്തുകൊണ്ട് വർധിക്കുന്നില്ല? പരിചയും വാളുംകൊണ്ട് പോരാടുന്ന വീരന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ, ഉയർന്ന ദേഹയഷ്ടിയുള്ള, ശ്യാമവർണ്ണനായ യുവാവ്— ആ നകുലൻ ഇന്നിവിടെ വനത്തിൽ ക്ലേശം അനുഭവിക്കുന്നു; ഇതുകണ്ടിട്ടും നിന്റെ രോഷം എന്തുകൊണ്ട് ജ്വലിക്കുന്നില്ല?
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse probes the ethical role of manyu (righteous indignation): when a virtuous and capable person is forced into undeserved suffering, especially through adharma, a kṣatriya is expected to feel moral outrage that can motivate the restoration of justice—yet that anger must remain aligned with dharma rather than personal spite.
Vaiśampāyana highlights Nakula’s excellence as a warrior and contrasts it with his present hardship in forest-exile, questioning why the listener does not feel anger on seeing such a hero reduced to suffering—an appeal meant to underscore the injustice done to the Pāṇḍavas.