Shloka 2
Setubandha-Niścaya (Decision for the Causeway) and Vānara-Senā Saṃniveśa — Bridge Strategy and Alliance Consolidation
बुद्धयाभिजानामि नरेन्द्रपुत्र न मादृशी त्वामभिभाष्टमर्हति । न त्वेह वक्तास्ति तवेह वाक्य- मन्यो नरो वाप्यथवापि नारी,“राजकुमार! मैं बुद्धिसे सोच-विचारकर भलीभाँति समझती हूँ कि मुझ-जैसी पतिपरायणा स्त्रीको तुम-जैसे पर पुरुषसे वार्तालाप नहीं करना चाहिये; परंतु यहाँ कोई दूसरा ऐसा पुरुष अथवा स्त्री नहीं है जो तुम्हारी बातका उत्तर दे सके
buddhyābhijānāmi narendraputra na mādṛśī tvām abhibhāṣṭam arhati | na tveha vaktāsti taveha vākyaṁ anyo naro vāpy athavāpi nārī ||
രാജപുത്രാ! ബുദ്ധിയാൽ ആലോചിച്ച് ഞാൻ വ്യക്തമായി അറിയുന്നു—എന്നെപ്പോലൊരു പതിവ്രതയായ സ്ത്രീ, നിന്നുപോലൊരു പരപുരുഷനോടു സംഭാഷണം നടത്തുന്നത് യുക്തമല്ല; എങ്കിലും ഇവിടെ നിന്റെ വാക്കുകൾക്ക് മറുപടി പറയാൻ മറ്റൊരു പുരുഷനോ സ്ത്രീയോ ആരുമില്ല.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse foregrounds dharma as reflective self-restraint: a married woman devoted to her husband recognizes social-ethical limits on intimate speech with another man, yet also acknowledges situational duty—when no one else can answer, she may respond to prevent a breakdown of communication and responsibility.
A woman addresses a prince, stating that propriety would normally forbid her from conversing with him, but the immediate circumstance leaves no alternative respondent; therefore she speaks despite her hesitation, framing her reply as compelled by necessity rather than desire.