Shloka 19
Rāmopākhyāna—Rāma–Sītā Origins and the Opening of Rāvaṇa’s Genealogy
विजितांश्वाप्पमन्यन्त पाण्डवान् धृतराष्ट्रजा: । दुर्योधनो5पि राजेन्द्र विसृज्य नरपुड़वान्,उस दिनसे कौरव पाण्डवोंको पराजित ही मानने लगे। राजेन्द्र! तदनन्तर जैसे देवराज इन्द्र चैत्रथ नामक उद्यानमें प्रवेश करते हैं, उसी प्रकार श्रीमान् राजा दुर्योधनने उन नरपुंगवोंको विदा करके अपने महलमें प्रवेश किया। भारत! तदनन्तर वे सभी महाधनुर्धर वीर अपने-अपने भवनमें चले गये
vaiśampāyana uvāca |
vijitāṁś cāpy amanyanta pāṇḍavān dhṛtarāṣṭrajāḥ |
duryodhano 'pi rājendra visṛjya nara-puṅgavān |
prāviśad bhavanaṁ śrīmān yathā devarajo 'marāṭ |
(iti bhāvaḥ) tataḥ sarve mahā-dhanurdharā vīrāḥ sva-sva-bhavanāni jagmuḥ ||
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ആ ദിനം മുതൽ ധൃതരാഷ്ട്രപുത്രന്മാർ പാണ്ഡവരെ ഇതിനകം തോറ്റവരെന്നപോലെ കരുതിത്തുടങ്ങി. തുടർന്ന്, രാജേന്ദ്രാ, ശ്രീമാനായ രാജാവ് ദുര്യോധനൻ ആ നരപുംഗവന്മാരെ വിടവാങ്ങിച്ച്, ദേവരാജൻ ഇന്ദ്രൻ ‘ചൈത്രരഥ’ എന്ന ഉപവനത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നതുപോലെ, വൈഭവത്തോടെ തന്റെ രാജമന്ദിരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു. അതിനുശേഷം, ഭാരതാ, ആ മഹാധനുർധര വീരന്മാർ എല്ലാവരും തത്തത്തം വസതികളിലേക്കു പോയി.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how pride and premature certainty of victory can distort judgment: the Kauravas assume the Pāṇḍavas are already defeated, a mindset that fuels further adharma and conflict rather than restraint, reconciliation, or truthful assessment.
After events that make the Kauravas feel triumphant, they conclude the Pāṇḍavas are effectively beaten. Duryodhana dismisses the assembled leading warriors and returns to his palace, compared to Indra entering the divine grove Caitraratha; the other great archers then go back to their own homes.