Shloka 5636
Dharma-vyādha’s Analysis of Moral Decline and the Mahābhūta–Guṇa Schema (धर्मव्याधोपदेशः)
अन्तरा चैव नाश्नाति तस्य लोका हानामया: । जो लोग छठी राततक उपवास करते हैं, वे मोर जुते हुए विमानोंद्वारा जाते हैं। पाण्डुनन्दन! जो लोग एक बार भोजन करके उसीपर तीन रात काट ले जाते हैं और बीचमें भोजन नहीं करते, उन्हें रोग-शोकसे रहित पुण्यलोक प्राप्त होते हैं
antarā caiva nāśnāti tasya lokā hānāmayāḥ |
വൈശമ്പായനൻ പറഞ്ഞു—ഇടയിൽ ആഹാരം കഴിക്കാതിരിക്കുന്നവന് ക്ഷയവും രോഗവും ഇല്ലാത്ത ലോകങ്ങൾ ലഭിക്കുന്നു. ആറാം രാത്രിവരെ ഉപവാസം ചെയ്യുന്നവർ മയൂരയുക്ത വിമാനംകൊണ്ട് യാത്ര ചെയ്യുന്നു എന്നു പറയുന്നു. ഹേ പാണ്ഡുനന്ദന! ഒരിക്കൽ മാത്രം ഭക്ഷണം കഴിച്ച് അതിന്റെ ബലത്തിൽ മൂന്ന് രാത്രികൾ കഴിച്ച്, ഇടയിൽ ഒന്നും കഴിക്കാത്തവർ രോഗ-ശോകരഹിതമായ പുണ്യലോകങ്ങൾ പ്രാപിക്കുന്നു.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage teaches that disciplined restraint in eating—undertaken as a vrata—generates puṇya, leading to exalted posthumous states described as realms free from decline, disease, and sorrow. It frames bodily self-control as an ethical-spiritual practice with karmic results.
Vaiśampāyana is describing to a Pāṇḍava (addressed as ‘son of Pāṇḍu’) the specific fruits of certain fasting patterns: fasting up to six nights is poetically rewarded with travel in peacock-yoked vimānas, while eating once and then abstaining for three nights yields access to meritorious, affliction-free worlds.