Shloka 124
Dharma-vyādha’s Analysis of Moral Decline and the Mahābhūta–Guṇa Schema (धर्मव्याधोपदेशः)
विप्लवे विप्रदत्तानि दधिमस्त्वक्षयाणि च । पूर्वकी ओर बहनेवाली नदीका प्रवाह जहाँ पश्चिमकी ओर मुड़ गया हो, वह प्रतिस्रोत तीर्थ कहलाता है, उसमें किया हुआ उत्तम अश्वोंका दान अक्षय पुण्यको देनेवाला होता है। अन्नके लिये विचरनेवाले अतिथिरूपी इन्द्रको यदि भोजनसे संतुष्ट किया जाय तो वह भी अक्षयपुण्यका जनक होता है। नदियोंके महान प्रवाहमें ग्रहणके समय ब्राह्मणोंको दिये हुए दधिमण्ड तथा पूर्वोक्त पदार्थ भी अक्षय पुण्यकी प्राप्ति करानेवाले होते हैं। इसी प्रकार नदियोंके महान् प्रवाहमें स्नान करनेवाला पुरुष बड़े-बड़े पापोंसे मुक्ता हो जाता है ।। १२३ न्।! पर्वसु द्विगुणं दानमृती दशगुणं भवेत्,पर्वके अवसरपर दिया हुआ दान दुगुना तथा ऋतु आरम्भ होनेके समय दिया हुआ दान दस गुना पुण्यदायक होता है। उत्तरायण या दक्षिणायन आरम्भ होनेके दिन, विषुव-योग (तुला और मेषकी संक्रान्ति)-में, मिथुन, कन्या, धनु और मीनकी संक्रान्तियोंमें तथा चन्द्रगरहण और सूर्यग्रहणके अवसरपर दिया हुआ दान अक्षय बताया गया है
viplave vipradattāni dadhimastv akṣayāṇi ca |
മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— കലഹകാലത്തിലും ബ്രാഹ്മണർക്കു നൽകിയ തൈര്, മോര് മുതലായ ദാനങ്ങൾ അക്ഷയപുണ്യദായകമാണെന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു. കിഴക്കോട്ടൊഴുകുന്ന നദിപ്രവാഹം എവിടെ പടിഞ്ഞാറോട്ടു തിരിയുന്നുവോ, അത് ‘പ്രതിസ്രോത’ തീർത്ഥം എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു; അവിടെ ഉത്തമ അശ്വദാനം അക്ഷയപുണ്യം നൽകുന്നു. അന്നത്തിനായി സഞ്ചരിക്കുന്ന അതിഥിരൂപ ഇന്ദ്രനെ ഭോജനത്തോടെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നതും അക്ഷയപുണ്യകാരണമാകുന്നു. നദികളുടെ മഹാപ്രവാഹത്തിൽ ഗ്രഹണകാലത്ത് ബ്രാഹ്മണർക്കു നൽകിയ ദധിമണ്ഡവും മേൽപ്പറഞ്ഞ ദാനങ്ങളും അക്ഷയപുണ്യം നൽകുന്നു; അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ മഹാപാപങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനാകുന്നു. പർവ്വദിനങ്ങളിൽ ദാനം ദ്വിഗുണം, ഋതുവാരംഭത്തിൽ ദാനം ദശഗുണം ഫലിക്കുന്നു; ഉത്തരായണ-ദക്ഷിണായണാരംഭം, വിഷുവയോഗം, മിഥുന-കന്യാ-ധനു-മീനം സംക്രാന്തികൾ, ചന്ദ്ര-സൂര്യഗ്രഹണങ്ങൾ എന്നിവയിൽ നൽകിയ ദാനം അക്ഷയമെന്നു പറയുന്നു॥
मार्कण्डेय उवाच