Shloka 30
मधुकैटभवधोपाख्यानम्
The Account of the Slaying of Madhu and Kaiṭabha
फलशाकमपि श्रेयो भोक्तुं हकृपणं गृहे । परस्य तु गृहे भोक्तु: परिभूतस्य नित्यश:,धिगस्तु तस्य तद् भुक्ते कृपणस्य दुरात्मन: । दूसरेके सामने दीनता न दिखाकर अपने घरमें फल और शाक खाकर रहना अच्छा है। परंतु दूसरेके घरमें सदा तिरस्कार सहकर मीठे पकवान खाना भी अच्छा नहीं है; अतः दूसरेके आश्रित रहकर जीवन-निर्वाह करनेके सम्बन्धमें साधु पुरुषोंका सदासे ही विरोध रहा है। जो पराया अन्न खाना चाहता है, वह कुत्तेकी भाँति खून चाटता है। उस दुरात्मा और कृपणके वैसे भोजनको धिक्कार है
phalaśākam api śreyo bhoktuṁ ha kṛpaṇaṁ gṛhe | parasya tu gṛhe bhoktuḥ paribhūtasya nityaśaḥ, dhig astu tasya tad bhukte kṛpaṇasya durātmanaḥ |
സ്വന്തം വീട്ടിൽ ഫലവും ശാകവും കഴിച്ച് കഴിയുന്നതാണ് ശ്രേയസ്, അത് ദരിദ്രഭക്ഷണമെങ്കിലും. എന്നാൽ മറ്റൊരാളുടെ വീട്ടിൽ നിത്യവും അപമാനം സഹിച്ച് ഭക്ഷിക്കുന്നത്—ഭക്ഷണം എത്ര മധുരവും സമൃദ്ധവുമായാലും—നല്ലതല്ല. പരാന്നം തേടുന്നവൻ നായപോലെ ശേഷിച്ച ചാറ് (കീലാലം) നക്കുന്നു; ആ കൃപണ ദുരാത്മാവിന്റെ അത്തരം ഭക്ഷണം ധിക്കാരാർഹം.
बक उवाच
Educational Q&A
Personal dignity and independence are ethically superior to comfort gained through dependence. Even simple food at one’s own home is preferable to rich food obtained by living on others while suffering humiliation.
Baka is speaking in a didactic tone, contrasting humble self-sustenance with the degrading condition of eating at another’s house as a dependent, using strong condemnation to discourage reliance on others for livelihood.