Shloka 23
मधुकैटभवधोपाख्यानम्
The Account of the Slaying of Madhu and Kaiṭabha
देवदानवगन्धर्वमनुष्योरगराक्षसा: । प्राप्रुवन्ति विपर्यासं कि नु दुःखतरं तत:,देवता, दानव, गन्धर्व, मनुष्य, नाग तथा राक्षस--ये सभी विपरीत अवस्थामें पहुँचकर क्यासे क्या हो जाते हैं? इससे बढ़कर महान् दुःख और क्या होगा?
devadānavagandharvamanuṣyoragarākṣasāḥ | prāpnuvanti viparyāsaṃ ki nu duḥkhataraṃ tataḥ ||
ബകൻ പറഞ്ഞു—ദേവന്മാർ, ദാനവന്മാർ, ഗന്ധർവന്മാർ, മനുഷ്യർ, നാഗങ്ങൾ, രാക്ഷസർ—എല്ലാവരും വിപര്യാസത്തിലേക്ക് വീണു തങ്ങളുടെ യഥാസ്ഥിതി നഷ്ടപ്പെടുത്തി മറ്റൊന്നായി മാറിപ്പോകുന്നു. ഇതിലധികം ദുഃഖം മറ്റെന്തുണ്ട്?
बक उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the fragility of status and identity across all orders of beings: even the highest can fall into reversal (viparyāsa). Ethically, it urges humility and vigilance in dharma, since pride in one’s present condition is undermined by the possibility of sudden decline.
Baka speaks in a reflective, lamenting tone, pointing out that every class of being—divine, demonic, celestial, human, serpentine, and rākṣasa—can be overtaken by misfortune and transformed by adverse turns of fate, and he frames this as an unsurpassed source of grief.