Shloka 45
अध्याय १९० — वामदेव-वाम्य-वृत्तान्तः
The Vāmadeva Horses Episode and the Ethics of Promise
दृष्टवा लोक॑ समस्तं च विस्मितो नावबुध्यसे । ततो$सि वकत्राद् विप्रषे द्रुतं निःसारितो मया,विप्रशिरोमणे! तुम ब्रह्मर्षियोंद्वारा पूजित हो। मैंने ही ब्रह्मारूपसे तुम्हारे ऊपर बार-बार संतुष्ट हो तुम्हें अभीष्ट वर प्रदान किया है। मैंने समझ लिया था कि तुम सम्पूर्ण चराचर जगत्को नष्ट तथा एकार्णवमें निमग्न हुआ देखकर व्याकुल हो रहे हो। इसीलिये तुम्हें पुनः जगत्का दर्शन कराया है। ब्रह्मर्ष! जब तुम मेरे शरीरके भीतर प्रविष्ट हुए थे और समस्त संसारको देखकर विस्मय-विमुग्ध हो फिर सचेत नहीं हो पा रहे थे, तब मैंने तुरंत तुम्हें मुखसे बाहर निकाल दिया था
dṛṣṭvā lokaṃ samastaṃ ca vismito nāvabudhyase | tato 'si vaktrād vipraṣe drutaṃ niḥsārito mayā, vipraśiromaṇe |
ദേവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—സമസ്ത ലോകവും കണ്ടു നീ വിസ്മയത്തിൽ മുങ്ങി വ്യക്തബോധത്തിലേക്കു മടങ്ങാൻ കഴിഞ്ഞില്ല; അതുകൊണ്ട്, ഹേ വിപ്രർഷേ, ഞാൻ നിന്നെ വേഗത്തിൽ എന്റെ വായിലൂടെ പുറത്തെടുത്തു. സകല ചരാചര ജഗത്തും നശിച്ച് ഏകാർണവത്തിൽ ലീനമായത് കണ്ടു നീ വ്യാകുലനായെന്നു ഞാൻ അറിഞ്ഞു; അതിനാലാണ് ഞാൻ നിന്നെ വീണ്ടും ലോകദർശനം ചെയ്യിച്ചത്. നീ എന്റെ ശരീരാന്തരത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് സമഗ്ര വിശ്വം കണ്ടു വിമൂഢനായി സ്വസ്ഥതയിലേക്കു മടങ്ങാൻ കഴിയാതിരുന്നപ്പോൾ, ആ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ഞാൻ നിന്നെ പുറത്തേക്ക് മോചിപ്പിച്ചു.
देव उवाच
Educational Q&A
A finite mind can be overwhelmed by direct encounter with the totality of creation and dissolution; the deity’s compassion moderates revelation, restoring the seeker’s stability. Divine knowledge is given in a way that protects the recipient, emphasizing grace alongside awe.
The deity addresses a brahmin-sage who has witnessed the entire cosmos (including its dissolution into a single ocean) from within the deity. Seeing the sage stunned and unable to recover awareness, the deity swiftly releases him outward from the mouth and explains the reason: to relieve his distress and re-show the world in a bearable manner.