Shloka 34
अध्याय १९० — वामदेव-वाम्य-वृत्तान्तः
The Vāmadeva Horses Episode and the Ethics of Promise
अहं त्रिवर्त्मा विश्वात्मा सर्वतोकसुखावह:,मैं तीनों लोकोंमें व्याप्त, सम्पूर्ण विश्वका आत्मा, सब लोगोंको सुख पहुँचानेवाला, सबकी उत्पत्तिका कारण, सर्वव्यापी, अनन्त, इन्द्रियोंका नियन्ता और महान् विक्रमशाली हूँ। ब्रह्म! यह जो सम्पूर्ण भूतोंका संहार करनेवाला और सबको उद्योगशील बनानेवाला अव्यक्त कालचक्र है, इसका संचालन केवल मैं ही करता हूँ। मुनिश्रेष्ठ! इस प्रकार मेरा स्वरूपभूत आत्मा ही सर्वत्र सब प्राणियोंके भीतर भलीभाँति स्थित है। विप्रवर! इतनेपर भी मुझे कोई जानता नहीं है
ahaṃ trivartmā viśvātmā sarvalokasukhāvahaḥ | sarvotpattikāraṇaḥ sarvagato 'nanta indriyaniyantā mahāvikramaśālī ca | brahman etat sarvabhūtasaṃhārakaraṃ sarvānudyogakaraṃ cāvyaktaṃ kālacakraṃ mayāivaikaṃ pravartyate | muniśreṣṭha evaṃ mama svarūpabhūta ātmā sarvatra sarvaprāṇināṃ hṛdi suṣṭhu pratiṣṭhitaḥ | vipravara tathāpi māṃ kaścin na vijānāti ||
ദേവൻ അരുളിച്ചെയ്തു— ഞാൻ ത്രിവിധ മാർഗ്ഗം, വിശ്വാത്മാവ്, സർവ്വലോകങ്ങൾക്കും സുഖം നൽകുന്നവൻ. സർവ്വസൃഷ്ടിക്കും കാരണമായ ഞാൻ—സർവ്വവ്യാപി, അനന്തൻ, ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ നിയന്താവ്, മഹാപരാക്രമശാലി. ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, സർവ്വഭൂതങ്ങളുടെ സംഹാരം വരുത്തുകയും സർവ്വലോകങ്ങളെ പ്രവർത്തനത്തിലേക്ക് പ്രേരിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഈ അവ്യക്ത കാലചക്രത്തെ ചലിപ്പിക്കുന്നത് ഞാൻ ഒരുത്തൻ മാത്രമാണ്. ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ, ഇങ്ങനെ എന്റെ സ്വരൂപഭൂത ആത്മാവ് സർവ്വത്ര സർവ്വജീവികളുടെ ഹൃദയങ്ങളിൽ സമ്യക്മായി സ്ഥാപിതമാണ്; എങ്കിലും, ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, എന്നെ യഥാർത്ഥമായി ആരും അറിയുന്നില്ല.
देव उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the supreme Deity is both transcendent and immanent: the inner Self present in all beings, the controller of senses and the cosmic cause, who alone turns the unmanifest Wheel of Time that drives creation, activity, and destruction—yet remains unrecognized by most due to ignorance.
A Deity addresses a Brahmin sage, revealing His cosmic identity and function: He pervades the worlds, sustains welfare, and governs the hidden mechanism of Time that impels beings and ends them. He then states the paradox that although He dwells within every heart, people still fail to truly know Him.