Shloka 23
अध्याय १९० — वामदेव-वाम्य-वृत्तान्तः
The Vāmadeva Horses Episode and the Ethics of Promise
काम क्रोधं च हर्ष च भयं मोहं तथैव च । ममैव विद्धि रोमाणि सर्वाण्येतानि सत्तम,मद्विधानेन विहिता मम देहविहारिण: । मया<<विर्भूतविज्ञाना विचेष्टन्ते न कामत: ब्रह्म! जिस शुभ कर्मोके आचरणसे मनुष्यको कल्याणकी प्राप्ति होती है, वे सत्य, दान, उग्र तपस्या और किसी भी प्राणीकी हिंसा न करनेका स्वभाव--ये सब मेरे ही विधानसे निर्मित हुए हैं और मेरे ही शरीरमें विहार करते हैं। मैं समस्त प्राणियोंके ज्ञानको जब प्रकट कर देता हूँ, तभी वे चेष्टाशील होते हैं, अन्यथा अपनी इच्छासे वे कुछ नहीं कर सकते
kāmaṃ krodhaṃ ca harṣaṃ ca bhayaṃ mohaṃ tathaiva ca | mamaiva viddhi romāṇi sarvāṇy etāni sattama, madvidhānena vihitā mama deha-vihāriṇaḥ | mayā ’virbhūta-vijñānā viceṣṭante na kāmataḥ ||
ദേവൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ സത്തമാ! കാമം, ക്രോധം, ഹർഷം, ഭയം, മോഹം—ഇവയെല്ലാം എന്റെ ദേഹത്തിലെ രോമങ്ങളെന്നപോലെ അറിയുക. എന്റെ വിധാനത്താൽ തന്നെയാണ് അവ സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നത്; എന്റെ സത്തയിൽ തന്നെയാണ് അവ വിഹരിക്കുന്നത്. ഞാൻ ജീവികളിൽ ജ്ഞാനം വെളിപ്പെടുത്തുമ്പോഴേ അവർ പ്രവർത്തനശേഷിയുള്ളവരാകൂ; അല്ലെങ്കിൽ സ്വന്തം ഇച്ഛയാൽ ഒന്നും ചെയ്യാൻ അവർക്കാകില്ല.
देव उवाच
Educational Q&A
Emotions and impulses such as desire, anger, joy, fear, and delusion are portrayed as dependent on the divine order; beings become truly capable of purposeful action only when knowledge is awakened or manifested by the divine, not merely by private whim.
A deity addresses a virtuous interlocutor (“O best of the good”), explaining that the inner forces driving behavior are under divine dispensation and that the activation of creatures’ agency depends upon the manifestation of knowledge.